# Niet-allergische rinitis

> Samenvatting van de NHG-Standaard Allergische en niet-allergische rinitis (M48): subtypen, diagnostiek en behandeling van idiopathische, medicamenteuze, hormonale en ouderdomsrinitis, plus verwijscriteria.

<warning>

Deze pagina is een samenvatting van de NHG-Standaard *Allergische en niet-allergische rinitis* (M48).
Eenzijdige neusobstructie of eenzijdige bloederige afscheiding kan wijzen op een maligniteit:
laagdrempelig verwijzen naar de kno-arts.

</warning>

## Kernpunten

- Er is sprake van niet-allergische rinitis als de rinitis niet door allergie of infectie te
verklaren is; ongeveer de helft van de patiënten met rinitis heeft een niet-allergische vorm.
- De anamnese is leidend; een negatieve test op inhalatieallergenen maakt een allergische rinitis
onwaarschijnlijk.
- Richt de behandeling op het **subtype**: het beleid verschilt per oorzaak.
- Bij rinitis door langdurig gebruik van lokale decongestiva: stoppen met het decongestivum is de kern.
- Therapeutisch doel:

  - klachtenreductie tot een voor de patiënt acceptabel niveau, met behoud van dagelijks functioneren.
  - bij medicamenteuze rinitis: de rebound-cyclus doorbreken of het uitlokkende middel staken.

## Achtergrond

Niet-allergische rinitis is een heterogene groep neusaandoeningen zonder overgevoeligheid voor
allergenen. Onderscheid de subtypen, want het beleid verschilt:

- **Idiopathische rinitis** (voorheen "vasomotore rinitis"): komt het vaakst voor. Wisselend
aanwezige klachten van verstopte neus, niezen en loopneus bij aspecifieke prikkels.
- **Medicamenteuze rinitis**:

  - langdurig gebruik van lokale decongestiva (xylometazoline, oxymetazoline, tramazoline)
  - acetylsalicylzuur en NSAID's (vaak in combinatie met astma en neuspoliepen),
  bètablokkers en ACE-remmers
  - cocaïnegebruik: kan leiden tot obstructieklachten en later tot destructie van het neustussenschot
- **Rinitis bij ouderen**: een chronische loopneus zonder andere klachten zoals jeuk of niezen.
- **Rinitis door schadelijke stoffen**, zoals roken (ook in de omgeving).
- **Hormonaal geïnduceerde rinitis**: vooral tijdens de zwangerschap; verdwijnt na de bevalling.
- **Rinitis door een neusobstructie**: door een mogelijke tumor.

Hyperreactiviteit speelt bij niet-allergische (en allergische) rinitis een rol: aspecifieke,
niet-immunologische prikkels zoals fijnstof, rook, temperatuurwisseling, bak- en verflucht,
alcohol en inspanning lokken klachten uit.

## Diagnostiek

- De anamnese is leidend voor het onderscheid tussen allergische en niet-allergische rinitis;
zie de [diagnostiek bij hooikoorts](/aandoeningen/allergie-hooikoorts/hooikoorts).
- Doe lichamelijk onderzoek om andere oorzaken uit te sluiten bij eenzijdige klachten, ouderen en
patiënten bij wie de klachten na behandeling onvoldoende verminderen.
- Een negatieve test op inhalatieallergenen maakt een allergische rinitis onwaarschijnlijk.

## Behandeling

### Rinitis door decongestiva

- Adviseer te stoppen met de neusdruppels of -spray; dit is de kern van de behandeling.
- Waarschuw voor het rebound-effect: na het stoppen treedt vaak tijdelijk meer verstopping op,
waardoor de patiënt geneigd is opnieuw te gaan gebruiken. Ook lang na het stoppen kan kortdurend
hernieuwd gebruik het rebound-effect opnieuw uitlokken.
- Overweeg bij langdurig gebruik en meerdere vergeefse stoppogingen een korte kuur met een
corticosteroïdneusspray (offlabel). Evalueer na enkele weken en bouw daarna af.
- Bij zwangerschap is een fluticasonneusspray het middel van eerste keus.

### Rinitis door geneesmiddelen

- Bij een vermoeden dat een geneesmiddel de oorzaak is: stop het middel zo mogelijk (tijdelijk)
en hervat het. Verdwijnen de klachten bij staken en keren ze terug bij hervatten, dan is het
verband zeer aannemelijk.
- Zoek, eventueel in overleg met de apotheker, een alternatief dat bij deze patiënt geen klachten
geeft; overstappen op een ander middel uit dezelfde groep kan ook zinvol zijn.

### Idiopathische rinitis

- **Azelastineneusspray**: `2 dd 2 verstuivingen per neusgat`, gedurende maximaal *8 weken*.
Controleer na *8 weken*; stop bij verdwijnen van de klachten en herstart bij een recidief.
- Zijn de klachten niet verdwenen: overweeg een proefbehandeling met een corticosteroïdneusspray.
- Een andere mogelijkheid is een **ipratropiumbromide**-neusspray, `3 dd 1-2 verstuivingen per neusgat`,
gedurende *8 weken*; deze werkt vooral tegen de loopneus.

  - het combinatiepreparaat ipratropiumbromide/xylometazoline wordt ontraden wegens de bijwerkingen
  van xylometazoline
  - ipratropiumbromide is in Nederland niet als neusspray geregistreerd (offlabel), maar wel via
  de apotheek verkrijgbaar
- Verwijzing naar een kno-arts voor behandeling met capsaïcine is een mogelijkheid bij
therapieresistente klachten.

### Rinitis bij ouderen

- Overweeg een proefbehandeling met een **ipratropiumbromide**-neusspray, `3 dd 1-2 verstuivingen per neusgat`.
- Controleer na *8 weken*; bij persisterende klachten: overleg met de patiënt over verwijzing naar
een kno-arts.

### Rinitis door roken

- Adviseer te stoppen met roken en een rookvrije omgeving
(zie de [NHG-Behandelrichtlijn Stoppen met roken]<span>

nhg-roken

</span>

).

### Rinitis door zwangerschap

- De klachten verdwijnen na de bevalling. Ter overbrugging is een fluticasonneusspray te overwegen.

### Conchahypertrofie

- Overweeg bij obstructieklachten een behandeling met een corticosteroïdneusspray.

## Verwijzen of consulteren

Overweeg consultatie of verwijzing naar een **kno-arts** bij:

- aanhoudende klachten ondanks maximale dosering van beide groepen geneesmiddelen
- eenzijdige neusobstructie of eenzijdige bloederige afscheiding (verdenking maligniteit)
- therapieresistente rinitis bij ouderen
- persisterende neusverstopping door een septumafwijking (septumplastiek is op korte termijn effectief;
na langere tijd recidiveren soms klachten van neusobstructie)
- therapieresistente idiopathische rinitis (voor eventuele behandeling met capsaïcine)

Overweeg een operatieve behandeling (conchachirurgie) bij neusverstopping die ondanks *2 maanden*
behandeling met een corticosteroïdneusspray aanhoudt en waarbij sprake is van conchahypertrofie.
Deze is op korte termijn effectief, maar na langere tijd recidiveren soms klachten van neusobstructie.

<bronnen>

## Bron

- [NHG-Standaard Allergische en niet-allergische rinitis (M48)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/allergische-en-niet-allergische-rinitis)
- [Thuisarts, lange tijd of vaak neusklachten](https://www.thuisarts.nl/neusklachten)

</bronnen>