# Leefstijl, voorlichting en controles

> Niet-medicamenteuze adviezen, voorlichting en gedeelde besluitvorming, antistollingsbeleid, controles en verwijscriteria bij cardiovasculair risicomanagement.

<warning>

Deze pagina vat de niet-medicamenteuze adviezen, voorlichting, controles en verwijzing uit de
NHG-Standaard *Cardiovasculair risicomanagement* (M84) en de *Praktische handleiding* (v3.2) samen.

</warning>

## Kernpunten

- Leefstijl is de **basis** onder elke risicoreductie; bespreek 'm altijd vóór medicatie.
- Bepaal **samen met de patiënt** op welke leefstijlfactor de meeste winst te behalen is en wat
haalbaar is; leg dit eventueel vast in een individueel zorgplan.
- Er is **geen absolute risicogrens** waarboven leefstijl- en medicamenteuze behandeling zonder meer
geïndiceerd zijn, en geen grens waaronder ze zonder meer onnodig zijn.
- Herhaal de risicoschatting elke 5 jaar, of vaker bij een risico dicht bij een behandelgrens.
- Therapeutisch doel:

  - duurzame leefstijlverandering (niet-roken, voldoende bewegen, gezond gewicht en voeding) als
  fundament onder de reductie van het cardiovasculaire risico.
  - een door de patiënt gedragen, haalbaar behandelplan met behoud van kwaliteit van leven.

## Niet-medicamenteuze adviezen

Bespreek samen met de patiënt de volgende punten:

- **rook niet** en vermijd meeroken; zie [NHG-Behandelrichtlijn Stoppen met roken]<span>

nhg-roken

</span>
- **beweeg voldoende**: ≥ 150 min/week matig intensieve inspanning (wandelen, fietsen), verspreid
over diverse dagen; voorkom > 8 uur/dag zitten. Verricht daarnaast ≥ 2×/week spier- en
botversterkende activiteiten (traplopen, springen, tuinieren); voor ouderen gecombineerd met
balansoefeningen
- **streef naar een gezond gewicht** (BMI 20-25)
- **eet gezond** volgens de Schijf van Vijf van het [Voedingscentrum]<span>

voedingscentrum

</span>
- **probeer stress te voorkomen**
- **zoutbeperking** bij een verhoogde bloeddruk: < `6 g NaCl per dag`

### Supplementen

- Voedingsstofsupplementen zijn niet nodig bij gezonde voeding, behalve voor specifieke groepen met
een suppletieadvies.
- Raad supplementen met **rodegistrijst** en **visolie** met het doel het LDL-cholesterol te
verlagen *niet* aan.

## Voorlichting en gedeelde besluitvorming

- Geef uitleg over de betekenis van het geschatte risico en verwijs naar [thuisarts.nl]<span>

thuisarts

</span>

.
- Bespreek de risicocategorie en/of risicoschatting en kom **gezamenlijk** tot het gewenste beleid.
- Bespreek altijd éérst het grote belang van leefstijlaanpassing en daarna de voor- en nadelen van
mogelijke medicamenteuze behandeling (chronisch gebruik van cholesterol- en/of
bloeddrukverlagende medicatie).

### Invloed van leeftijd en comorbiditeit

- **Jongere personen** met meerdere risicofactoren: overweeg de cardiovasculaire risicoleeftijd
('hartleeftijd') of een lifetimerisicoschatting om het belang van vroege interventie te duiden.
- **Ouderen** zonder HVZ: het bewijs dat medicamenteuze behandeling effectief is, is minder
overtuigend naarmate zij ouder en/of kwetsbaarder worden. Bij ouderen mét HVZ is er wél voldoende
bewijs, tenzij kwetsbaarheid en bijwerkingen de behandeling niet toelaten of de levensverwachting
onvoldoende is.
- **Bestaande morbiditeit**: overweeg bij twijfel over de behandelindicatie eerder te behandelen bij
COPD of een chronische inflammatoire ziekte (artritis psoriatica, jicht).

![Overlap tussen comorbiditeit/polyfarmacie, functionele beperkingen en kwetsbaarheid bij ouderen. Bron: NHG-Standaard CVRM, Praktische handleiding v3.2.](https://media.fk.kajkowalski.nl/r/aandoeningen/cvrm/overlap-comorbiditeit-kwetsbaarheid.webp)

## Antistolling

Voor het antistollingsbeleid wordt verwezen naar de specifieke NHG-Standaarden:

- [Acuut coronair syndroom]<span>

nhg-acs

</span>
- [Atriumfibrilleren]<span>

nhg-af

</span>
- [Beroerte]<span>

nhg-beroerte

</span>
- [Perifeer arterieel vaatlijden]<span>

nhg-pav

</span>
- [Stabiele angina pectoris]<span>

nhg-ap

</span>

## Controles

- Herhaal de cardiovasculaire risicoschatting elke 5 jaar, of vaker als het geschatte risico dicht
bij een behandelgrens ligt.
- Controleer de bloeddruk `1-2 keer per jaar` bij een goed ingestelde bloeddruk; vaker indien niet.
- **Aanvullend laboratoriumonderzoek** bij follow-up:

  - bij diureticum, ACE-remmer of ARB: jaarlijks creatinine, `eGFR`, natrium en kalium; vaker
  (bijvoorbeeld elke *3 maanden*) op indicatie (eGFR < `30`, instabiel hartfalen, kwetsbare
  ouderen, eerdere afwijkingen)
  - bij start/wijziging cholesterolverlager: na *3 maanden* LDL-cholesterol; na het bereiken van de
  streefwaarde zijn controles alleen nodig bij LDL-verhogende aandoeningen (hypothyreoïdie, FH)
  - bij iedereen onder behandeling voor CVRM: glucose en `ACR` minimaal jaarlijks bij DM en/of
  chronische nierschade (zie [NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2]<span>
  
  nhg-dm2
  
  </span>
  
   en
  [NHG-Standaard Chronische nierschade]<span>
  
  nhg-ckd
  
  </span>
  
  )
- Pas de controlemomenten in op de periodieke controles conform een individueel zorgplan.

## Verwijzing

- **overgewicht** → overweeg verwijzing naar de diëtist en/of fysio- of oefentherapeut
- **onvoldoende bereiken LDL-streefwaarde** → overweeg verwijzing internist/cardioloog voor
PCSK9-remmers (zie [Cholesterolverlaging](/aandoeningen/cvrm/hypercholesterolemie#controles-en-verwijzing))
- **hypertensie** → overweeg een diëtist voor langdurige zoutbeperking
- **aanhoudend lage eGFR** (`< 30 mL/min/1,73 m²`) na ACE-remmer/ARB/spironolacton → overweeg
consultatie of verwijzing internist-nefroloog
- **therapieresistente hypertensie** → overweeg verwijzing internist of cardioloog
- **psychosociale problemen** bij een (zeer) hoog risico, of moeite met ziekteverwerking of
leefstijlverandering → overweeg verwijzing POH-ggz of psycholoog

<bronnen>

## Bron

- NHG-Standaard *Cardiovasculair risicomanagement* (M84), versie 4.1, september 2024;
[richtlijnen.nhg.org](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/cardiovasculair-risicomanagement).
- *Praktische handleiding bij de NHG-Standaard CVRM*, versie 3.2, maart 2026 (NHG);
figuur 2 (overlap kwetsbaarheid), niet-medicamenteuze adviezen, controles en verwijzing.

</bronnen>