# Bronchiolitis

> Samenvatting van de NHG-Standaard Acuut hoesten (M78) voor bronchiolitis bij kinderen < 2 jaar: klinisch beeld, milde versus ernstige bronchiolitis, terughoudend medicamenteus beleid en verwijscriteria.

<warning>

Deze pagina is een medische samenvatting van de [NHG-Standaard Acuut hoesten (M78)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten).
Gebruik lokaal protocol en klinisch oordeel bij spoed, afwijkend beloop of diagnostische twijfel.

</warning>

## Kernpunten

- Bronchiolitis komt voor bij kinderen `< 2 jaar`, vooral in herfst en winter, aansluitend<br />


op een bovensteluchtweginfectie. `RS`-virus is de meest voorkomende verwekker.
- Klinische diagnose: hoesten en rinorroe gedurende *2 tot 5 dagen*, daarna piepende ademhaling<br />


met verlengd expirium, bilateraal piepen en crepitaties bij auscultatie.
- Maak onderscheid tussen **milde** en **ernstige** bronchiolitis; dit bepaalt het beleid.
- Antibiotica niet aanbevolen. Wees **terughoudend** met luchtwegverwijders (verneveling én<br />


voorzetkamer): waarschijnlijk geen of nauwelijks effect, wel bijwerkingen.
- Controleer een kind met milde bronchiolitis de eerste dagen dagelijks.
- Verwijs direct bij ernstige bronchiolitis of bij een zuigeling `< 3 maanden`.
- Therapeutisch doel:

  - klachten observeren tot natuurlijk herstel (*3 tot 7 dagen* bij mild beloop);<br />
  
  
  voldoende voeding en hydratie behouden.
  - tijdig signaleren van verslechtering (sufheid, dehydratie, apneus) en verwijzen vóór<br />
  
  
  respiratoire insufficiëntie.
  - voorkomen van onnodige medicalisering: geen antibiotica, terughoudend met luchtwegverwijders.

## Epidemiologie

- Incidentie van bronchiolitis (`ICPC R78`) bij kinderen `< 2 jaar` is *58 per 1000* per jaar<br />


(*67* jongens, *49* meisjes).
- Komt vooral voor in het herfst- en winterseizoen.
- Per jaar wordt *1%* van de kinderen `< 1 jaar` met `RSV`-bronchiolitis opgenomen;<br />

*0,1 tot 0,15%* van de kinderen van *1 tot 2 jaar*.

## Etiologie

- Dezelfde respiratoire virussen die acuut hoesten zonder bronchiolitisbeeld veroorzaken:<br />


vooral `RS`-virus, daarnaast humaan metapneumovirus, rinovirus, (para-)influenzavirus,<br />


adenovirus, (seizoens-)coronavirus.
- Bijna alle kinderen maken op jonge leeftijd een `RS`-virusinfectie door; op `2 jaar` is *95%*<br />


seropositief. Herinfecties komen voor (soms jaarlijks) maar verlopen meestal milder; bij<br />


volwassenen vaak alleen verkoudheid of asymptomatisch.
- Eerste infectie kan ernstig verlopen: bij prematuren en jonge zuigelingen vaak aspecifiek<br />


(lethargie, voedingsproblemen, apneus zonder dat hoesten op de voorgrond staat).
- Bij ouderen en volwassenen met hart- of longziekte kan `RS`-virus een influenza-achtig<br />


beeld geven met verhoogd risico op pneumonie. Het is niet alleen een kinderverwekker.

## Klinisch Beeld

Karakteristiek beloop:

- prodromaal *2 à 3 dagen* hoesten, loopneus en niezen, soms matig hoge koorts
- als infectie zich uitbreidt naar onderste luchtwegen: piepende ademhaling, hoesten,<br />


koorts verdwijnt meestal, kind wordt zieker en gaat slechter drinken
- mild beeld kan in *3 tot 7 dagen* verdwijnen

Bij auscultatie:

- verlengd expirium
- bilateraal piepen (`wheezing`)
- (fijne) crepitaties
- afwijkingen vaak bilateraal; longgeluiden kunnen **van minuut tot minuut variëren** doordat<br />


slijm in de luchtwegen op en neer beweegt. Eén momentopname is dus weinig zeggend; luister<br />


herhaald als je twijfelt.

Mogelijke ernstige verschijnselen:

- apneus (vooral initiële fase; jonge zuigelingen kunnen zich primair met apneus presenteren)
- verminderde inname, tekenen van dehydratie
- tachy-/dyspneu met intra- en subcostale intrekkingen, neusvleugels en kreunen
- onrust en verminderde alertheid

<note>

Onderscheid pneumonie/bronchiolitis bij kinderen `< 2 jaar` kan lastig zijn.<br />


Bij pneumonie is er vaker hoge koorts en/of focale crepitaties; bij bronchiolitis vaker<br />


persisterend hoesten, verlengd expirium, bilateraal piepen en snotterigheid.<br />


Bij onderscheid bronchiolitis versus episodisch expiratoir piepen: zie<br />

[NHG-Standaard Astma bij kinderen](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-kinderen).

</note>

## Beloop

- Klachten duren ongeveer *3 tot 7 dagen* bij mild beeld; *2 tot 3 weken* voor de hoest helemaal<br />


weg is.
- Kinderen `< 6 maanden` hebben een grotere kans op een ernstig verlopende `RSV`-infectie.

## Risicofactoren voor een ernstig beloop

- leeftijd `< 6 maanden` (of `< 3 maanden` bij begin van het `RSV`-seizoen)
- relevante comorbiditeit:

  - ernstige hart- of longaandoening (bv. bronchopulmonale dysplasie, cystische fibrose)
  - congenitale hartaandoening die hemodynamisch significant is
  - neurologische aandoeningen, met name hypotonie
  - syndroom van Down
- sterk verminderde afweer (`hiv`, acute lymfatische leukemie)
- (ex-)prematuriteit `< 37 weken`
- laag geboortegewicht en/of laag huidig gewicht

## Diagnostiek

### Spoed

Bij twijfel over klinische stabiliteit: gebruik [ABCDE](https://www.nhg.org/abcde-kaart/).
Bij `ABCDE`-instabiliteit: raadpleeg de
[NHG-Behandelrichtlijn Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-spoedeisende-situaties).

### Aanvullend Onderzoek

Aanvullend onderzoek naar verwekkers (`RS`-virus) heeft geen consequenties voor het beleid en
wordt **niet** aanbevolen.

## Evaluatie

Maak onderscheid tussen milde en ernstige bronchiolitis.

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Categorie
    </th>
    
    <th>
      Criteria
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      Mild
    </td>
    
    <td>
      kinderen <code>
        > 3 maanden
      </code>
      
       zonder ernstig ziek zijn
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Ernstig
    </td>
    
    <td>
      leeftijd <code>
        < 3 maanden
      </code>
      
       <strong>
        óf
      </strong>
      
       kinderen <code>
        > 3 maanden
      </code>
      
       met ernstig ziek zijn: sufheid, zwak/continu/ontroostbaar huilen, kreunen, apneu, ernstige tachypneu of dyspneu en/of dehydratie
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

## Behandeling

### Voorlichting

- Leg uit dat bronchiolitis een ontsteking is veroorzaakt door luchtwegvirussen, vooral het<br />

`RS`-virus.
- Bij kinderen zonder risicofactoren zijn de klachten meestal mild.
- Een kind met milde bronchiolitis knapt meestal vanzelf op binnen *3 tot 7 dagen*;<br />


goed in de gaten houden blijft belangrijk.
- Verwijs naar [thuisarts.nl](https://www.thuisarts.nl/rs-virus) voor patiëntinformatie.

### Medicamenteuze behandeling

<caution>

Geen antibiotica. Wees terughoudend met luchtwegverwijders bij bronchiolitis:<br />


waarschijnlijk geen of nauwelijks effect op ziekenhuisopname, wel mogelijk bijwerkingen<br />


(tachycardie). Geldt voor zowel verneveling als toediening per voorzetkamer.<br />


Reden: bronchospasme is **niet** het mechanisme; het gaat om mucosaal oedeem en mucusplugs<br />


in de kleinste luchtwegen, en daar grijpt salbutamol niet op aan.

</caution>

#### Bronchiolitis zelf

- Wacht bij kinderen met milde bronchiolitis het natuurlijke beloop af.
- Bij twijfel tussen bronchiolitis en episodisch expiratoir piepen: zie<br />

[NHG-Standaard Astma bij kinderen](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-kinderen).

#### Verstopte neus

Kinderen `< 6 maanden` zijn **obligate neusademhalers**: hun mondademen is nog niet
ontwikkeld. Een verstopte neus betekent dus letterlijk dat het kind tijdens drinken niet
kan ademen, sneller stopt, te weinig binnenkrijgt en uiteindelijk dehydreert. Daarom is
neusspoelen vóór elke voeding bij dit groepje niet 'nice to have' maar functionele
behandeling. Overweeg zo nodig:

- neusspoelen met `NaCl 0,9%`: `0,5 tot 1,0 ml in een spuitje van 1 of 2 ml`;<br />


zo nodig vóór elke voeding
- bij onvoldoende effect bij kind `> 3 maanden`: `xylometazoline neusdruppels of spray 0,025%`<br />


(off-label):

  - zo nodig `1-3 dd 1 druppel of spray in elk neusgat`
  - minimaal `8 uur` tussen elke gift (langdurig effect)
  - **maximaal 7 dagen** gebruiken
  - wijs ouders op mogelijke bijwerkingen (zie [NHG-Standaard Acute rhinosinusitis](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acute-rhinosinusitis))

## Controles

- Controleer een kind met milde bronchiolitis de eerste dagen dagelijks.
- Vraag ouders direct contact op te nemen bij:

  - verergering van de klachten
  - sufheid
  - ernstige of progressieve kortademigheid
  - kortdurende periodes waarin het kind niet ademt (apneus)
  - onvoldoende drinken (`< 50%` van de voeding) of `> 12 uur` niet plassen
  - zwak, continu of ontroostbaar huilen, of kreunen

## Verwijscriteria

### Kinderarts, direct

- ernstige bronchiolitis
- bronchiolitis bij zuigeling `< 3 maanden`

### Consulteer laagdrempelig

- oudere kinderen met risicofactoren voor een ernstig beloop

### Bij kinderen met koorts

Zie [NHG-Standaard Kinderen met koorts](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/kinderen-met-koorts).

<bronnen>

## Bron

Bron: [NHG-Standaard Acuut hoesten (M78), versie 3.3, juli 2025](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten).

</bronnen>