# Luchtweginfectie

> Samenvatting van de NHG-Standaard Acuut hoesten (M78) voor acuut hoesten bij een luchtweginfectie zonder pneumonie: indeling met/zonder risicofactoren, diagnostiek, voorlichting en terughoudend medicamenteus beleid.

<warning>

Deze pagina is een medische samenvatting van de [NHG-Standaard Acuut hoesten (M78)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten).
Gebruik lokaal protocol en klinisch oordeel bij spoed, afwijkend beloop of diagnostische twijfel.

</warning>

## Kernpunten

- Acuut hoesten = hoesten tot *4 weken* na start klachten; meestal zelflimiterende virale luchtweginfectie.
- Maak bij elke patiënt onderscheid tussen:

  - pneumonie (zie [Pneumonie](./pneumonie))
  - acuut hoesten **met** risicofactoren voor een ernstig beloop
  - acuut hoesten **zonder** risicofactoren voor een ernstig beloop
- Geef **geen** antibioticum bij patiënten zonder pneumonie én zonder risicofactoren.
- Bij risicofactoren: weeg per patiënt af tussen afwachtend beleid en antibioticum;<br />


weeg ernst risicofactoren, mate van ziek zijn, vaccinatiestatus en eventueel `CRP` mee.
- `CRP`-bepaling is meestal niet nodig en bij kinderen niet aanbevolen.
- Beveel hoestprikkeldempers, mucolytica, luchtwegverwijders en inhalatiecorticosteroïden<br />

**niet** aan bij acuut hoesten: geen aangetoonde werkzaamheid, wel bijwerkingen.
- Therapeutisch doel:

  - klachtenverlichting en geruststelling; patiënt begrijpt natuurlijk beloop (enkele dagen<br />
  
  
  tot *4 weken*) en herkent alarmsignalen.
  - voorkomen van een ernstig beloop bij patiënten met risicofactoren door tijdige herbeoordeling<br />
  
  
  of laagdrempelig antibioticum.
  - voorkomen van onnodig antibioticagebruik, bijwerkingen en resistentie bij patiënten zonder<br />
  
  
  pneumonie en zonder risicofactoren.

## Klinisch Beeld

- Hoest kan productief (sputum) of droog zijn. Het type sputum zegt **niets** over de verwekker;<br />


groen slijm betekent niet "dus bacterieel".
- Bijkomende symptomen luchtweginfectie:

  - neusverkoudheid
  - keelpijn
  - koorts en koude rillingen
  - spierpijn, hoofdpijn, algehele malaise
- Auscultatie kan bilateraal piepen, rhonchi en/of crepiteren tonen zonder dat er sprake is van pneumonie.
- Bij jonge kinderen ook letten op: apneus, dehydratie, ontroostbaar huilen, hoorbare ademhaling met kwijlen.

<tip>

**Schat eerst zelf in voordat je naar bloed grijpt.** De grootste voorspeller van pneumonie<br />


in onderzoek is de *algemene indruk* van de arts dat de patiënt een pneumonie heeft. Schone<br />


longen + normale vitale parameters geven een negatieve likelihood ratio van *0,10*; bij *5%*<br />


huisartsenprevalentie is de kans op pneumonie dan nog maar `0,5%`.

</tip>

## Beloop

- Bij de meeste patiënten verbetert acuut hoesten binnen enkele dagen tot een week zonder behandeling.
- Klachten kunnen *2 tot 4 weken* aanhouden voor ze helemaal weg zijn.
- Patiënten met risicofactoren hebben een grotere kans op een ernstiger beloop.

<note>

**Patiënt en huisarts beleven 'beter' verschillend.** In Nederlands huisartsenonderzoek<br />


beschouwde de arts *90%* van de patiënten na *4 weken* als beter; van diezelfde groep<br />


rapporteerde *40%* zelf nog klachten te hebben. *20%* ervaarde na *4 weken* nog beperkingen<br />


in dagelijks functioneren. Communiceer dit verwachtingenverschil bij voorlichting:<br />


"je hebt na een maand vaak nog steeds een rothoest, dat is gewoon."

</note>

## Risicofactoren voor een ernstig beloop

- leeftijd `< 3 maanden` of `> 75 jaar` (arbitraire grens; hoe hoger de leeftijd, hoe hoger het risico)
- relevante comorbiditeit:

  - ernstige hart- of longaandoening
  - `DM` (vooral bij insulinegebruik)
  - neurologische aandoening
  - ernstige lever- of nierinsufficiëntie
  - sterk verminderde afweer (klinisch relevante immuunsuppressie door ziekte of door<br />
  
  
  chemotherapie/immunosuppressiva)
  - (ex-)prematuriteit `< 37 weken`

Voor specifieke klinische diagnoses zie [Bronchiolitis](./bronchiolitis),
[Kinkhoest](./kinkhoest) en [Pseudokroep](./pseudokroep).

## Diagnostiek

### Spoed

Bij twijfel over klinische stabiliteit: gebruik de [ABCDE-systematiek](https://www.nhg.org/abcde-kaart/).
Bij `ABCDE`-instabiliteit: raadpleeg de
[NHG-Behandelrichtlijn Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-spoedeisende-situaties).

### Anamnese

Vraag naar:

- duur en beloop (acuut begin; snelheid verslechtering)
- aard van het hoesten:

  - blafhoest (pseudokroep)
  - gierende hoestaanvallen, eventueel braken (kinkhoest)
- koorts, koude rillingen, duur en patroon (terugkerende koorts na koortsvrije dagen)
- mate van ziek zijn; bij kinderen zie [NHG-Standaard Kinderen met koorts](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/kinderen-met-koorts)
- verkoudheid, keelpijn, oorpijn, hoofdpijn, spierpijn, algehele malaise
- dyspneu, piepen, stridor
- hemoptoë
- pijn op de borst of vastzittend aan ademhaling
- bij jonge kinderen: apneus, dehydratie (drinken `< 50%` of `> 12 uur` niet plassen),<br />


ontroostbaar huilen, hoorbare ademhaling met kwijlen

Vraag indien relevant naar contextuele factoren:

- ziekenhuisopname voor pneumonie in het voorgaande jaar
- risicofactoren voor een ernstig beloop (zie boven)
- verslikincident, slikproblemen, aspiratie corpus alienum
- zwangerschap
- roken (actief en passief)
- omgevingsfactoren:

  - woonomstandigheden (woonzorgcentrum, asielzoekerscentrum)
  - werkplek (prikkelende stoffen)
  - contact met zieke dieren (vogels → psittacose; geiten/schapen → Q-koorts)
  - verblijf in buitenland (resistentie, legionellose)
- bij jonge kinderen: prematuriteit, vaccinatiestatus volgens [rijksvaccinatieprogramma](https://rijksvaccinatieprogramma.nl/)

### Lichamelijk Onderzoek

Verricht op geleide van anamnese en mate van ziek zijn:

- algemene indruk: mate van ziek zijn, cyanose of bleekheid, dehydratietekenen
- (mate van) dyspneu; bij jonge kinderen intrekkingen (intra-/subcostaal, jugulair), neusvleugels, kreunen
- temperatuur
- ademfrequentie, hartfrequentie; op indicatie bloeddruk
- zuurstofsaturatie bij volwassenen bij twijfel over ernst; weeg uitslag in context van klinisch beeld

Onderzoek van de longen:

- percussie meestal niet nodig
- auscultatie: verminderd ademgeruis, verlengd expirium, piepen (inspiratoir/expiratoir),<br />


rhonchi, crepitaties, pleurawrijven

### Aanvullend Onderzoek

#### `CRP`-bepaling

- Bij volwassenen meestal niet nodig: huisarts schat klinisch goed in of pneumonie waarschijnlijk is.
- Overweeg `CRP` bij patiënten **zonder** risicofactoren bij twijfel over pneumonie:

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      <code>
        CRP
      </code>
    </th>
    
    <th>
      Interpretatie
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      <code>
        < 20 mg/L
      </code>
    </td>
    
    <td>
      pneumonie onwaarschijnlijk
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        20-100 mg/L
      </code>
    </td>
    
    <td>
      twijfel over wel of geen pneumonie blijft
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        > 100 mg/L
      </code>
    </td>
    
    <td>
      pneumonie waarschijnlijk
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

- Bij patiënten **met** risicofactoren heeft `CRP` meestal geen consequenties voor het beleid:<br />


de risicofactoren zelf bepalen het al dan niet starten van antibiotica.
- Bij **kinderen** geen `CRP`-bepaling.

#### `X`-thorax

- Niet routinematig: weinig invloed op beleid; infiltraat is in begin niet altijd zichtbaar; kosten.
- Overweeg bij blijvende diagnostische onzekerheid (bv. volwassene met *7 dagen* hoesten en koorts<br />


zonder eenzijdige auscultatoire afwijkingen).
- Een corpus alienum is meestal niet zichtbaar op `X`-thorax.

#### Onderzoek naar verwekkers

- Overweeg specifiek onderzoek alleen bij vermoeden van een meldingsplichtige ziekte:

  - vermoeden legionella → zie [Pneumonie](./pneumonie)
  - vermoeden kinkhoest → zie [Kinkhoest](./kinkhoest)
- Aanvullend onderzoek naar `RS`-virus, `Streptococcus pneumoniae` e.d. heeft geen consequenties<br />


en wordt niet aanbevolen.
- Sputumkweek niet aanbevolen in de huisartsenpraktijk (lage opbrengst, vaak slecht monster).
- Voor influenza-achtig ziektebeeld → [NHG-Behandelrichtlijn Influenza](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/influenza-en-influenzavaccinatie).
- Voor `COVID`-19 → [NHG-Standaard COVID-19](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/covid-19).

## Evaluatie

Het hele beleid scharniert op één driedeling: pneumonie · acuut hoesten **met** risicofactoren ·
acuut hoesten **zonder** risicofactoren. Vink aan wat je vindt; zie meteen in welke categorie
de patiënt valt en wat dat betekent voor antibiotica.

<acuut-hoesten-driedeling>



</acuut-hoesten-driedeling>

Voor pneumonie zelf: zie [Pneumonie](./pneumonie). Voor specifieke klinische diagnoses
binnen acuut hoesten: zie [Bronchiolitis](./bronchiolitis), [Kinkhoest](./kinkhoest) en
[Pseudokroep](./pseudokroep).

### Differentiaaldiagnose

Andere infectieuze oorzaken:

- influenza-achtig ziektebeeld → [NHG-Behandelrichtlijn Influenza](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/influenza-en-influenzavaccinatie)
- `COVID`-19 → [NHG-Standaard COVID-19](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/covid-19)
- (rino)sinusitis, acute keelontsteking, otitis media acuta, tuberculose, Q-koorts, psittacose

Andere oorzaken acuut hoesten:

- longaanval astma/`COPD` of episodisch expiratoir piepen → [Astma bij volwassenen](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-volwassenen),<br />

[Astma bij kinderen](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-kinderen), [COPD](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/copd)
- hartfalen (kortademigheid, orthopneu, oedeem) → [NHG-Standaard Hartfalen](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hartfalen)
- longembolie (plotseling, pijn vastzittend aan ademhaling, tachycardie)<br />


→ [NHG-Standaard Diepveneuze trombose en longembolie](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/diepveneuze-trombose-en-longembolie)
- longcarcinoom (hemoptoë, gewichtsverlies, roker)
- corpus alienum (acuut, vooral kinderen `< 4 jaar`; piepen kan passen)
- pneumothorax, interstitiële longziekte, bijwerking medicatie (`ACE`-remmer),<br />


gastro-oesofageale refluxziekte, anafylaxie, congenitale afwijkingen

## Behandeling

### Voorlichting

- Leg uit dat hoesten komt door een luchtweginfectie, meestal viraal.
- Antibiotica werken niet tegen virussen; er is geen effectieve symptomatische behandeling.
- Beloop: klachten verbeteren meestal binnen enkele dagen tot een week; volledig herstel kan<br />

*2 tot 4 weken* duren; moeheid kan langer aanhouden.
- Bij roken: leg uit dat (passief) roken hoesten veroorzaakt en klachten verlengt; bied<br />


ondersteuning bij stoppen aan (zie module Roken in de [Praktijkhandleiding Leefstijl](https://www.nhg.org/themas/publicaties/praktijkhandleiding-leefstijl/)).
- Verwijs naar [thuisarts.nl](https://www.thuisarts.nl/hoesten) voor patiëntinformatie.
- Bij kinderen met koorts → [NHG-Standaard Kinderen met koorts](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/kinderen-met-koorts).

### Niet-medicamenteuze behandeling

- Drink regelmatig een slokje water of thee om de keel te verzachten.
- Bij oudere kinderen en volwassenen: af en toe een lepeltje honing, een snoepje, dropje of kauwgum.
- Schraap zo min mogelijk de keel.
- Voor neusklachten bij oudere kinderen en volwassenen: zie [NHG-Standaard Acute rhinosinusitis](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acute-rhinosinusitis)<br />


(stomen, nasaal zoutoplossing).

### Medicamenteuze behandeling

- Paracetamol zo nodig bij keel-/spierpijn → [NHG-Standaard Pijn](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/pijn) of<br />

[NHG-Standaard Kinderen met koorts](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/kinderen-met-koorts).
- Decongestiva bij neusobstructie → [NHG-Standaard Acute rhinosinusitis](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acute-rhinosinusitis).
- Antibiotica:

  - **zonder** risicofactoren: niet aanbevolen.
  - **met** risicofactoren: weeg per patiënt af tussen afwachtend beleid en antibioticum;<br />
  
  
  weeg mee ernst risicofactoren, voorgeschiedenis, kwetsbaarheid, mate van ziek zijn,<br />
  
  
  vaccinatiestatus en eventueel `CRP`.

<caution>

Hoestprikkeldempers (`codeïne`, `noscapine`, `dextromethorfan`, `promethazine`),<br />


mucolytica, luchtwegverwijders en inhalatiecorticosteroïden zijn **niet** aanbevolen bij acuut hoesten:<br />


waarschijnlijk niet effectief, wel bijwerkingen en (deels) niet geregistreerd voor deze indicatie.

</caution>

#### Niet aanbevolen middelen

- `codeïne`: gecontra-indiceerd `< 12 jaar`; bijwerkingen en afhankelijkheid.
- `noscapine`: geen bewijs werkzaamheid; off-label `< 3 jaar`; geen doseringsadvies `< 6 maanden`.
- `dextromethorfan`: geen bewijs werkzaamheid; bijwerkingen en afhankelijkheid; geen advies `< 2 jaar`.
- `promethazine`: mogelijk ernstige bijwerkingen; off-label voor alle leeftijden;<br />


gecontra-indiceerd `< 2 jaar` (terughoudendheid tot *6 jaar*).
- Alle hoestprikkeldempers beïnvloeden de rijvaardigheid.
- Mucolytica niet aan kinderen geven.

<caution>

**codeïne + promethazine = lean.** Jongeren mengen deze twee tot het drankje 'lean'<br />


(ook *purple drank*); `dextromethorfan` wordt in hoge dosering misbruikt om een dronken,<br />


hallucinerend gevoel te krijgen (tot `30 mg/kg`). Schrijf hoestprikkeldempers alleen voor<br />


in kleine hoeveelheden voor enkele dagen, als je ze al voorschrijft. Bij verzoek om herhaling<br />


of opvallend gebruik: navragen.

</caution>

<note>

**Hoesten is bijwerking van 353 geneesmiddelen.** De bekendste klasse: `ACE`-remmers,<br />


tot *20%* van de gebruikers ontwikkelt hoest. Vraag bij nieuw of recent gestart middel<br />


altijd na of dit een bijwerking kan zijn voordat je een infectie diagnosticeert. Andere<br />


verdachten: bèta-blokkers (bronchospasme bij astma/COPD), sommige inhalatiemedicatie,<br />


methotrexaat (pneumonitis).

</note>

## Controles

- Bespreek dat patiënt contact opneemt bij verergering, kortademigheid, hemoptoë, hoge koorts,<br />


verwardheid of sufheid.
- Bij hoestklachten en/of moeheid `>= 4 weken`: controleer opnieuw.
- Vraag een `X`-thorax aan als hoestklachten `> 6 weken` aanhouden.

## Verwijscriteria

Verwijs met spoed bij ernstig zieke patiënt (tachypneu, dyspneu, hypoxemie, hypotensie,
tachycardie, verwardheid, sufheid) naar kinderarts, longarts, internist-infectioloog of geriater
afhankelijk van leeftijd en regionale afspraken.

Spoedverwijzing van (jonge) kinderen naar de kinderarts:

- kortdurende ademstops
- stridor bij zuigeling `< 6 maanden`
- hoorbare ademhaling met kwijlen
- zwak, op hoge toon of continu huilen
- drinken `< 50%` of `> 12 uur` geen mictie
- pneumonie bij zuigeling `< 6 maanden`
- bronchiolitis bij zuigeling `< 3 maanden` (zie [Bronchiolitis](./bronchiolitis))
- vermoeden aspiratiepneumonie
- aspiratie corpus alienum

Overleg of verwijs:

- patiënten met sterk verminderde afweer: laagdrempelig overleg met behandelend specialist
- sterk vermoeden legionella of penicillineresistentie: longarts, medisch microbioloog,<br />


internist-infectioloog of kinderarts

### Bedrijfsarts

Adviseer patiënt contact op te nemen met de bedrijfsarts bij:

- mogelijk verband tussen klachten en arbeidssituatie
- langdurig werkverzuim

<bronnen>

## Bron

Bron: [NHG-Standaard Acuut hoesten (M78), versie 3.3, juli 2025](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten).

</bronnen>