# Pseudokroep

> Samenvatting van de NHG-Standaard Acuut hoesten (M78) voor pseudokroep (laryngitis subglottica): klinisch beeld, gradering in mild/matig-ernstig/ ernstig en behandeling met dexamethason of budesonide.

<warning>

Deze pagina is een medische samenvatting van de [NHG-Standaard Acuut hoesten (M78)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten).
Gebruik lokaal protocol en klinisch oordeel bij spoed, afwijkend beloop of diagnostische twijfel.

</warning>

## Kernpunten

- Pseudokroep (`laryngitis subglottica`) is een virale bovensteluchtweginfectie met zwelling<br />


van de larynx- en tracheamucosa → bovensteluchtwegobstructie.
- Para-influenzavirus veroorzaakt circa *75%* van de gevallen.
- Klinisch: **blafhoest, inspiratoire stridor, heesheid** en eventueel dyspneu;<br />


vaker 's nachts en bij stress van het kind.
- Komt vooral voor bij kinderen `< 6 jaar`; meestal onschuldig (`< 5%` opgenomen).
- Onderscheid drie niveaus: **mild / matig-ernstig / ernstig**; dit bepaalt het beleid.
- Bij matig-ernstige pseudokroep: éénmalig `dexamethasondrank oraal` (off-label) eerste keus.
- Bij ernstige pseudokroep: ambulance (A0/A1-urgentie), zuurstof, `dexamethason` of<br />

`budesonide`-verneveling. **Geen** vernevelde adrenaline.
- Therapeutisch doel:

  - snel verminderen van de luchtwegobstructie en stridor bij matig-ernstige en ernstige<br />
  
  
  pseudokroep, binnen *30 minuten* tot effect waarneembaar.
  - voorkomen van ziekenhuisopname (~ *5%*) en respiratoir falen; rust en geruststelling<br />
  
  
  van kind en ouders houden de obstructie laag.
  - bij milde pseudokroep: voorlichting en natuurlijk beloop afwachten; geen onnodige<br />
  
  
  medicalisering.

## Epidemiologie

- Incidentie `ICPC R77` (waaronder pseudokroep en acute epiglottitis): *31 per 1000* kinderen<br />

`< 1 jaar`; *23 per 1000* persoonsjaren bij kinderen van `2 tot 4 jaar`.
- Vaker bij jongens dan meisjes.
- Vooral in herfst en winter (oktober tot en met december ~ *35%*).

## Etiologie

- Para-influenzavirus is de meest voorkomende verwekker (~ `75%`).
- Daarnaast `RS`-virus, humaan metapneumovirus, influenza-, adeno- en (seizoens-)coronavirus,<br />

`Mycoplasma pneumoniae`.
- Door ontsteking en oedeem ontstaat zwelling van de subglottische mucosa; de kraakbeenringen<br />


beperken expansie naar buiten, waardoor zwelling naar het lumen drukt.

## Klinisch Beeld

Kenmerkende verschijnselen:

- **blafhoest** ('zeehondenhoest'): onmiskenbaar voor wie 't één keer gehoord heeft;<br />


ouders herkennen 'm soms eerder dan de huisarts
- inspiratoire stridor
- heesheid
- dyspneu door bovensteluchtwegobstructie

Klachten zijn vaak **erger 's nachts** (slijmvliesoedeem neemt toe in horizontale houding)
en bij stress (huilen, agitatie verergert obstructie via verhoogde luchtstroomweerstand).
Daarom: hoe rustiger het kind, hoe ruimer de luchtweg.

<caution>

Denk aan **epiglottitis** als alternatieve diagnose bij stridor met hoge koorts, niet willen
drinken, kwijlen en een zittende houding met de kin naar voren. Bij epiglottitis is er
**vaak geen blafhoest**. Zie [NHG-Standaard Acute keelpijn](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acute-keelpijn).

</caution>

## Beloop

- Meestal mild; klachten duren ongeveer *48 uur*, ergste piek vaak in de eerste nacht.
- `< 5%` van de kinderen met pseudokroep wordt opgenomen; van hen wordt `1 tot 3%` geïntubeerd.
- Voor ouders ziet pseudokroep er ronduit beangstigend uit (stridor in een paniekerig kind<br />


hoort niet bij "gewoon hoesten"). Het beloop is niettemin meestal gunstig. Een grote rol<br />


van de huisarts is dus geruststellen én ouders leren wat in een volgende nacht te doen.

## Risicofactoren

Geen specifieke risicofactoren voor pseudokroep bekend. Hanteer de algemene risicofactoren
voor een ernstig beloop bij acuut hoesten (zie
[Luchtweginfectie → Risicofactoren](./luchtweginfectie#risicofactoren-voor-een-ernstig-beloop)).

## Diagnostiek

### Spoed

Bij twijfel over klinische stabiliteit: gebruik [ABCDE](https://www.nhg.org/abcde-kaart/).
Bij `ABCDE`-instabiliteit: raadpleeg de
[NHG-Behandelrichtlijn Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-spoedeisende-situaties).

<caution>

**Verricht geen KNO-onderzoek** bij ernstige pseudokroep. Een tongspatel of huilen kan<br />


luchtwegobstructie acuut verergeren en respiratoir falen uitlokken. Laat het kind rustig<br />


op schoot bij de ouders zitten; observeer ademarbeid en stridor van een afstandje.<br />


Hetzelfde geldt voor epiglottitis, vandaar dat onderscheid van afstand zo belangrijk is.

</caution>

### Aanvullend Onderzoek

Aanvullend onderzoek naar verwekkers (para-influenzavirus) heeft geen consequenties voor het
beleid en wordt **niet** aanbevolen.

## Evaluatie

Maak onderscheid tussen milde, matig-ernstige en ernstige pseudokroep:

<pseudokroep-ernst>



</pseudokroep-ernst>

<note>

Een alternatieve scoringsmethode is de **Westley-kroepscore** (stridor, intrekkingen,<br />


ademgeruis, cyanose, bewustzijn; max *17* punten). De NHG-werkgroep houdt vast aan<br />


bovenstaande driedeling van Bjornsen omdat die in de praktijk werkbaarder is.

</note>

## Behandeling

### Voorlichting en niet-medicamenteuze behandeling

#### Milde pseudokroep

- Het natuurlijke beloop is meestal gunstig; klachten nemen in de regel binnen enkele uren af.
- Geen bewijs dat het inademen van vochtige lucht (stoom) helpt.
- Afleiding zoeken en daarmee rust creëren helpt mogelijk wel.
- Verwijs naar [thuisarts.nl](https://www.thuisarts.nl/pseudokroep).

#### Matig-ernstige en ernstige pseudokroep

- Behandeling kan klachten verminderen.
- De ergste klachten duren meestal *48 uur*.

### Medicamenteuze behandeling

#### Milde pseudokroep

- Wees terughoudend met corticosteroïden: kleine kans op verbetering, wel kans op bijwerkingen.

#### Matig-ernstige pseudokroep

Geef **éénmalig** corticosteroïden (off-label).

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Geneesmiddel
    </th>
    
    <th>
      Dosering
    </th>
    
    <th>
      Werkingssnelheid
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      <code>
        dexamethasondrank 1 mg/ml
      </code>
      
       (als dinatriumfosfaat) (off-label)
    </td>
    
    <td>
      <code>
        > 3 maanden
      </code>
      
      , oraal: eenmalig <code>
        0,15-0,6 mg/kg
      </code>
      
       (max <code>
        16 mg
      </code>
      
      ); bv. bij <code>
        10 kg
      </code>
      
      : <code>
        4 ml
      </code>
      
       drank
    </td>
    
    <td>
      na ongeveer een halfuur
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        dexamethason injectievloeistof 4 mg/ml
      </code>
      
       (off-label)
    </td>
    
    <td>
      <code>
        > 6 maanden
      </code>
      
      , buccaal: eenmalig <code>
        0,15-0,6 mg/kg
      </code>
      
       (max <code>
        16 mg
      </code>
      
      ); bv. bij <code>
        10 kg
      </code>
      
      : <code>
        1 ml
      </code>
      
       injectievloeistof buccaal
    </td>
    
    <td>
      na ongeveer een halfuur
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      <code>
        budesonide vernevelvloeistof 0,5 mg/ml
      </code>
      
       (off-label bij matig-ernstige pseudokroep)
    </td>
    
    <td>
      <code>
        > 1 maand
      </code>
      
      , vernevelen: <code>
        2 mg
      </code>
      
       (2 ampullen van <code>
        2 ml
      </code>
      
      ) per vernevelaar
    </td>
    
    <td>
      na ongeveer een halfuur
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

Praktische uitvoering:

- **Dexamethasondrank oraal** heeft de voorkeur vanwege toedieningsgemak.
- **Budesonide-verneveling** is tweede keus indien dexamethasondrank niet beschikbaar is:

  - geef *6 tot 8 liter zuurstof/minuut* om de vloeistof te vernevelen
  - kan worden aangesloten op een vernevelmasker
- **Buccale dexamethasoninjectievloeistof** indien drank of verneveling niet mogelijk is:

  - dien via een spuitje toe in de wangzak (sneller effect; bittere smaak wordt minder snel<br />
  
  
  uitgespuugd)
  - let op glassplinters na het breken van de ampul
- Geef **geen** budesonide per voorzetkamer en **geen** dexamethason intramusculair.
- Evalueer zo nodig het effect na *30 minuten*. Werking begint dan; verdere verbetering daarna nog mogelijk.
- Overweeg een recept mee te geven voor een tweede gift dexamethasondrank voor de volgende nacht<br />


indien het kind in de eerste nacht bij de huisarts komt en ouders de ernst goed kunnen inschatten<br />


(bv. omdat het kind het al eerder heeft gehad).

#### Ernstige pseudokroep

<warning>

Ernstige pseudokroep is een **spoedindicatie**.<br />


Bel een ambulance met directe inzet (`A0/A1`-urgentie).<br />


Verricht **geen** KNO-onderzoek en laat het kind rustig bij de ouders zitten.

</warning>

- Geef zuurstof indien beschikbaar (zie
[NHG-Behandelrichtlijn Geneesmiddelen en zuurstof in spoedeisende situaties](https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/geneesmiddelen-en-zuurstof-spoedeisende-situaties)).
- Geef `dexamethasondrank oraal`; indien orale toediening niet mogelijk: `budesonide` per<br />


vernevelaar of `dexamethasoninjectievloeistof` buccaal. Doseringen: zie tabel hierboven.
- Verneveling van **adrenaline** wordt door de werkgroep **niet** aanbevolen voor de<br />


huisartsenpraktijk. Het effect (kroepscore-daling *30 minuten* na vernevelen) komt uit<br />


ziekenhuissetting met cardiale bewaking; adrenaline is bovendien niet geregistreerd voor<br />


pseudokroep. In het [Landelijk Protocol Ambulancezorg](https://www.ambulancezorg.nl/themas/kwaliteit-van-zorg/protocollen-en-richtlijnen/landelijk-protocol-ambulancezorg) is adrenaline-verneveling wel<br />


opgenomen bij dreigend respiratoir falen, met direct transport naar het ziekenhuis.
- **Geen** stoominhalatie: zonder bewijs, en bij heet water kans op brandwonden. Wat wel<br />


helpt is rust creëren (afleiding, ouder dichtbij), niet de vochtige lucht zelf.

## Controles

- Controleer een kind afhankelijk van de ernst van de klachten.
- Vraag ouders in ieder geval direct contact op te nemen bij:

  - verergering van de klachten
  - sufheid
  - zwak, continu of ontroostbaar huilen, of kreunen
  - kortademigheid of stridor
  - onvoldoende drinken (`< 50%` van de voeding) of `> 12 uur` niet plassen
  - hoorbare ademhaling met kwijlen

## Verwijscriteria

### Kinderarts, direct

- stridor bij zuigeling `< 6 maanden`
- matig-ernstige pseudokroep waarbij corticosteroïden onvoldoende verbetering geven of niet<br />


mogelijk zijn (bv. bij braken)
- ernstige pseudokroep (alle leeftijden)

<bronnen>

## Bron

Bron: [NHG-Standaard Acuut hoesten (M78), versie 3.3, juli 2025](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-hoesten).

</bronnen>