# Allergie (anafylaxie)

> Standaardtherapie bij anafylaxie voor de STAT: therapeutisch doel, intramusculaire adrenaline als eerste stap, adjuvante behandeling en recepten.

<warning>

**Adrenaline intramusculair is de levensreddende eerste stap en mag nooit worden uitgesteld**
voor antihistaminica, corticosteroïden of het inbrengen van een infuus. Bel direct `112`
(A1-indicatie). Anafylaxie kan **bifasisch** verlopen; observeer in het ziekenhuis.

</warning>

## Therapeutisch doel

- Per direct de anafylactische reactie couperen en progressie naar shock, larynxoedeem of
bronchospasme voorkomen.
- Herstel en behoud van circulatie en oxygenatie.
- Een **bifasische (late) reactie** en een recidief voorkomen: allergeenvermijding,
observatie en een adrenaline-auto-injector + actieplan bij ontslag.

## Controleafspraak

- Observatie in het ziekenhuis na een doorgemaakte anafylaxie (kans op bifasische reactie,
doorgaans binnen *6-12 uur*).
- Bij ontslag: EpiPen-recept, instructie en verwijzing naar de allergoloog voor diagnostiek.

## Niet-medicamenteus

- Stop de blootstelling aan het allergeen (staak infuus/medicatie, verwijder angel).
- Bel een ambulance met A1-indicatie.
- Houding: plat liggen met benen omhoog bij (dreigende) shock; halfzittend bij dyspneu;
stabiele zijligging bij verminderd bewustzijn.
- Geef zuurstof met hoog debiet.

## Medicamenteus

### Stap 1: Adrenaline i.m. (levensreddend)

**Adrenaline**
(`1 mg/ml`, 1:1000)

- **Contra-indicaties**: in een levensbedreigende anafylaxie zijn er **geen absolute
contra-indicaties**; adrenaline is dan altijd geïndiceerd.
- **Interacties**: versterkt/verlengd effect bij tricyclische antidepressiva en MAO-remmers;
bij bètablokker-gebruik kan de respons verminderd zijn (overweeg `glucagon`).
- **Bijwerkingen**: tachycardie, tremor, bleekheid, hoofdpijn, onrust, palpitaties.
- **Werkingsmechanisme**: sympathicomimeticum met α- en β-werking: `α1`-vasoconstrictie
(vermindert oedeem en hypotensie), `β2`-bronchodilatatie, `β1` positief inotroop/chronotroop,
en remming van mestcelmediator-afgifte.

```recipe
/**
 * Anafylaxie volwassene. Adrenaline 1 mg/ml IM, anterolateraal in het dijbeen.
 * Herhaal na 5 min indien onvoldoende effect (max 1 mg per gift).
 */
R/ adrenaline injectievloeistof 1 mg/ml (1:1000)
Da/ 1 ampul 1 ml
S/ 0,5 mg (= 0,5 ml) i.m. anterolateraal dijbeen; herhaal na 5 minuten z.n.
```

Dosering naar leeftijd/gewicht (`1 mg/ml`, i.m., herhalen na *5-15 min* z.n.):

<table>
<thead>
  <tr>
    <th>
      Patiënt
    </th>
    
    <th>
      IM-dosering adrenaline
    </th>
  </tr>
</thead>

<tbody>
  <tr>
    <td>
      Volwassene
    </td>
    
    <td>
      <code>
        0,5 mg
      </code>
      
       (<code>
        0,5 ml
      </code>
      
      )
    </td>
  </tr>
  
  <tr>
    <td>
      Kind
    </td>
    
    <td>
      <code>
        0,01 mg/kg
      </code>
      
      , max <code>
        0,5 mg
      </code>
    </td>
  </tr>
</tbody>
</table>

Auto-injector voor zelfmanagement / bij ontslag:

```recipe
/**
 * Adrenaline-auto-injector bij ontslag. Volwassene/kind > 30 kg: 0,3 mg.
 * EpiPen Junior (15-30 kg): 0,15 mg.
 */
R/ adrenaline auto-injector 0,3 mg (EpiPen)
Da/ 2 stuks
S/ bij anafylaxie 0,3 mg i.m. anterolateraal dijbeen; herhaal na 5-15 min z.n.; bel 112
```

### Stap 2: Ondersteunend en adjuvant (na adrenaline, op indicatie)

- **Vaatvulling** bij hypotensie/shock:
**NaCl 0,9%**
i.v., ruime bolus op geleide van de circulatie.
- **Bronchospasme**:
**salbutamol**
verneveling `2,5-5 mg`, z.n. herhalen.
- **Antihistaminicum** (symptoomverlichting van jeuk/urticaria; **geen** effect op luchtweg
of circulatie, dus nooit in plaats van adrenaline):
**clemastine**`2 mg` langzaam i.v. of i.m.

```recipe
R/ clemastine injectievloeistof 1 mg/ml
Da/ 1 ampul 2 ml
S/ 2 mg langzaam i.v. of i.m.
```

### Stap 3: Ter voorkoming van een bifasische reactie

<note>

Corticosteroïden werken **pas na enkele uren** en hebben **geen plaats in de acute opvang**.
De bewijskracht voor het voorkomen van een bifasische reactie is zwak; geef ze nooit voorrang
boven adrenaline.

</note>

**Dexamethason**
(of een ander systemisch corticosteroïd): overweeg `4-8 mg` i.m./i.v. bij volwassenen
(kind `0,15 mg/kg`, max `4 mg`).

<bronnen>

## Bron

- [Farmacotherapeutisch Kompas: adrenaline](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/a/adrenaline) (anafylaxie en anafylactische shock)
- [Farmacotherapeutisch Kompas: clemastine](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/c/clemastine)
- [Farmacotherapeutisch Kompas: salbutamol (inhalatie)](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/s/salbutamol__inhalatie_)
- [Farmacotherapeutisch Kompas: dexamethason (systemisch)](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/d/dexamethason__systemisch_)
- Verwante samenvattingen: [Geneesmiddelallergie](/aandoeningen/allergie-hooikoorts/geneesmiddelallergie) en
[Urticaria en angio-oedeem](/aandoeningen/allergie-hooikoorts/urticaria-angio-oedeem)

</bronnen>