# Astma

> Standaardtherapie astma bij volwassenen voor de STAT: SABA zo nodig, ICS-onderhoud in stappen, ICS-formoterol en beleid bij longaanval, met recepten en doseringen.

<warning>

Examenvoorbereiding, geverifieerd tegen FK en de NHG-Standaard. Gebruik klinisch oordeel en
lokaal protocol; controleer dosering vóór voorschrijven. Bij **uitputting, cyanose,
bewustzijnsdaling of een stil thoraxbeeld**: direct spoedzorg/ambulance. Zie de volledige
[NHG-samenvatting astma bij volwassenen](/aandoeningen/astma-copd/astma-bij-volwassenen).

</warning>

## Therapeutisch doel

- **Goede astmacontrole** binnen *2 weken*: zo min mogelijk klachten overdag en 's nachts,
zo min mogelijk `SABA`-gebruik en beperkingen in functioneren.
- **Minimaliseren van longaanvallen** en van persisterende luchtwegobstructie.
- **Voorkomen van bijwerkingen** van medicatie en behoud van dagelijks functioneren naar
tevredenheid van de patiënt.

## Controleafspraak

- Instelfase: controle elke *2-6 weken*; ga pas omhoog na check van `TIP` (therapietrouw,
inhalatietechniek, prikkelblootstelling) en na controle van de inhalatietechniek.
- Stabiele situatie: periodieke controle, vaak jaarlijks; bij onderhoudsbehandeling of
onvoldoende controle vaker.
- Bouw af naar de laagste effectieve stap bij stabiele, goede controle.

## Niet-medicamenteus

- Controleer de inhalatietechniek bij elk relevant contact; een aerosol altijd met voorzetkamer.
- Krachtig stopadvies bij roken; voorkom meeroken (roken herstelt deels de gevoeligheid voor `ICS`).
- Beperk relevante prikkels: huisdieren, huisstofmijt, rook, kou.
- Stimuleer bewegen en een gezond gewicht; bespreek ademhalingstechnieken.
- Spoel de mond na elke `ICS`-inhalatie; neem *15 minuten* voor sporten een `SABA` of ICS-formoterol.

## Medicamenteus

Stap 1 naar 2 bij `SABA > 2x/week` of onvoldoende controle. Combineer een `LABA` bij astma
**altijd** met een `ICS`; `LABA`-monotherapie geeft verhoogd risico op ernstige longaanvallen,
ziekenhuisopname en sterfte.

### Stap 1: zo nodig (incidentele klachten)

Twee gelijkwaardige opties: een `SABA` zo nodig, of laagdrempelig zo nodig ICS-formoterol bij een
passende patiënt. Gebruik bij incidentele klachten `< 2x/week` overdag.

**Optie a: salbutamol**
of
**terbutaline** (`SABA`)

- **Contra-indicaties**: salbutamol geen; terbutaline bij hypertrofische cardiomyopathie.
- **Interacties**: niet-selectieve bètablokkers (bv. propranolol) antagoneren de werking; zo
mogelijk vermijden.
- **Bijwerkingen**: tremor van handen/vingers, irritatie mond en keel, bij hogere dosis tachycardie.
- **Werkingsmechanisme**: selectieve β2-agonist; stimulatie van β2-receptoren verhoogt cAMP →
relaxatie van bronchiale gladde spier → bronchusverwijding.

```recipe
/**
 * Stap 1a: SABA zo nodig bij incidentele klachten. Aerosol altijd met voorzetkamer.
 */
R/ salbutamol dosisaerosol 100 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 1-4 dd 1 pufje zo nodig
```

**Optie b: formoterol/beclometason** (ICS-formoterol, zo nodig)

- **Contra-indicaties**: status asthmaticus, actieve tuberculose, herpes simplex.
- **Interacties**: krachtige CYP3A-remmers (ritonavir, cobicistat) kunnen systemische effecten
geven; niet-selectieve bètablokkers antagoneren formoterol.
- **Bijwerkingen**: heesheid, orale candidiase, (naso)faryngitis, hoofdpijn.
- **Werkingsmechanisme**: formoterol geeft snelle bronchodilatatie, beclometason langdurige
ontstekingsremming en minder luchtweghyperreactiviteit.

```recipe
/**
 * Stap 1b: ICS-formoterol zo nodig bij een passende patiënt (max 2x/week).
 */
R/ formoterol/beclometason dosisaerosol '100/'
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 1 inhalatie zo nodig bij klachten
```

### Stap 2: lage dosis ICS-onderhoud + SABA zo nodig

**Beclometason** (`ICS`)

- **Contra-indicaties**: status asthmaticus, actieve tuberculose, herpes simplex.
- **Interacties**: krachtige CYP3A-remmers (verhoogde systemische blootstelling).
- **Bijwerkingen**: orale candidiase, heesheid; zeer geringe systemische opname bij inhalatie.
- **Werkingsmechanisme**: lokaal ontstekingsremmend corticosteroïd; remt de allergische
ontstekingsreactie in de luchtwegen.

```recipe
/**
 * Stap 2: lage dosis ICS-onderhoud. Continueer 3 maanden, daarna afbouw proberen.
 */
R/ beclometason dosisaerosol 100 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer; 200 doses
S/ 2 dd 2 inhalaties via voorzetkamer, voor het eten; mond spoelen na gebruik
```

Plus `salbutamol` zo nodig (zie stap 1a).

### Stap 3: intermediaire dosis ICS, of lage dosis ICS/LABA

Twee gelijkwaardige opties: ICS-dosis ophogen, of een `LABA` toevoegen aan lage dosis `ICS`.

**Optie a: intermediaire dosis beclometason** (`ICS`) + SABA zo nodig

```recipe
/**
 * Stap 3a: intermediaire dosis ICS-onderhoud + salbutamol z.n.
 */
R/ beclometason dosisaerosol 100 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer; 200 doses
S/ 2 dd 4 inhalaties via voorzetkamer, voor het eten; mond spoelen na gebruik
```

**Optie b: lage dosis formoterol/beclometason** (ICS/`LABA`) + SABA zo nodig

Contra-indicaties, interacties, bijwerkingen en werkingsmechanisme: zie stap 1b.

```recipe
/**
 * Stap 3b: lage dosis ICS/LABA-onderhoud + salbutamol z.n.
 */
R/ formoterol/beclometason dosisaerosol '100/'
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 2 dd 1-2 inhalaties
```

<tip>

Overweeg [tiotropium](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/t/tiotropium)
(`LAMA`, `1 dd 5 microg` mistinhaler) als alternatief bij bijwerkingen van een `LABA`
(palpitaties of tremoren), of `montelukast 1 dd 10 mg` als add-on bij aanhoudende klachten.

</tip>

### Stap 4: hoge dosis ICS-onderhoud + SABA zo nodig

**Beclometason** (`ICS`, hoge dosis)

Contra-indicaties, interacties, bijwerkingen en werkingsmechanisme: zie stap 2.

```recipe
/**
 * Stap 4: hoge dosis ICS-onderhoud + salbutamol z.n.
 * Blijft dit nodig: meestal consulteren of verwijzen naar de longarts.
 */
R/ beclometason dosisaerosol 100 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer; 200 doses
S/ 2 dd 5 inhalaties via voorzetkamer, voor het eten; mond spoelen na gebruik
```

### Longaanval

<warning>

**Ernstige longaanval** bij `≥ 1` van: dyspneu in rust / niet een hele zin kunnen uitspreken;
hoge ademarbeid (hoge ademfrequentie, hulpademhalingsspieren); hartslag `> 100/min`;
saturatie `< 94%`. Bij ABCDE-instabiel: ambulance met A1-indicatie, `10-15 l/min` O2 via
non-rebreathing masker, salbutamol + ipratropium per vernevelaar.

</warning>

Geef `SABA` via dosisaerosol met voorzetkamer; bij onvoldoende verbetering ipratropium toevoegen.
Bij matig-ernstige of ernstige longaanval een orale prednisolonkuur `40 mg 1 dd`, meestal *5 dagen*,
zo nodig te verlengen tot maximaal *14 dagen*.

**Salbutamol**
+ **ipratropium**
+ **prednisolon**

```recipe
/**
 * Longaanval: hoge dosis luchtwegverwijders via voorzetkamer + prednisolonkuur.
 */
R/ salbutamol dosisaerosol 100 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 4-8 inhalaties (1 per keer, 5x inademen)

R/ ipratropium dosisaerosol 20 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 1 inhalatie (5x inademen), na enkele minuten 2-4x herhalen

R/ prednisolon tablet 20 mg
Da/ 10 tabletten
S/ 1 dd 40 mg (2 tabletten) gedurende 5 dagen, kuur afmaken
```

<caution>

**LABA** **nooit als monotherapie** bij astma; altijd met een `ICS`. Bij stap 4 zonder voldoende
effect: heroverweeg de diagnose, check opnieuw `TIP` en verwijs/consulteer de longarts;
niet eindeloos ophogen of doormodderen.

</caution>

<bronnen>

## Bron

- [NHG-Standaard Astma bij volwassenen](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/astma-bij-volwassenen); volledige samenvatting:
[Astma bij volwassenen](/aandoeningen/astma-copd/astma-bij-volwassenen).
- Farmacotherapeutisch Kompas: preparaatteksten (zie links hierboven).

</bronnen>