# COPD

> Standaardtherapie COPD voor de STAT: stoppen met roken, inhalatiebeleid per stap (SABA/SAMA, LAMA/LABA, ICS) en longaanvalbehandeling, met recepten.

<warning>

Deze kaart is exam-prep voor de STAT en is geverifieerd tegen FK en de NHG-Standaard COPD.
Bij een **ernstige longaanval** (dyspneu in rust, saturatie `< 92%`, hartfrequentie `> 100/min`,
uitputting of bewustzijnsdaling): spoedbehandeling en zo nodig direct `112`.
Vervangt geen klinisch oordeel of lokaal protocol; zie de volledige
[NHG-samenvatting COPD](/aandoeningen/astma-copd/copd).

</warning>

## Therapeutisch doel

- **Klachtenreductie** (minder dyspneu en beperkingen) tot een aanvaardbaar niveau,
doorgaans evalueerbaar binnen *enkele weken*.
- **Longaanvallen voorkomen** en ziektelast verlagen over de vier subdomeinen
(klachten/beperkingen, longaanvallen, voedingstoestand, longfunctie).
- **Prognose verbeteren** en longfunctieverlies vertragen, vooral door stoppen met roken;
luchtwegverwijders verlichten klachten maar remmen de `FEV1`-daling niet.

## Controleafspraak

- Instelfase: controleer elke *6 weken*.
- Lichte ziektelast: jaarlijks.
- Verhoogde ziektelast: minimaal *2x per jaar*.
- Controleer bij onvoldoende effect eerst therapietrouw, inhalatietechniek en prikkelblootstelling
vóór je het beleid ophoogt.

## Niet-medicamenteus

- Stoppen met roken: veruit de belangrijkste interventie; bied intensieve begeleiding.
- Bewegen stimuleren: streef naar *150 min per week* matig intensief.
- Jaarlijkse influenzavaccinatie; pneumokokkenvaccinatie volgens programma.
- Blootstelling aan fijnstof, gassen en dampen vermijden.
- Overweeg fysiotherapie (ademhalings- en inspanningstraining) bij verhoogde ziektelast.
- Aandacht voor voedingstoestand; verwijs naar diëtist bij ondervoeding of fors gewichtsverlies.

## Medicamenteus

Inhalator samen met de patiënt kiezen; een dosisaerosol altijd met voorzetkamer.
Combineer geen `SABA + LABA` en geen `SAMA + LAMA` (zelfde receptorgroep).

### Stap 1: kortwerkende luchtwegverwijder zo nodig

Bij infrequente dyspneu zonder longaanvallen. Een `SABA` (salbutamol) of `SAMA` (ipratropium),
zo nodig; gelijkwaardige keuze.

**Salbutamol** (SABA)

- **Contra-indicaties**: geen absolute; voorzichtig bij ernstige cardiale comorbiditeit.
- **Interacties**: voorzichtig met andere bèta2-sympathicomimetica en met hypokaliëmie-versterkende middelen.
- **Bijwerkingen**: tremor van handen, tachycardie bij hogere dosis, irritatie van mond en keel.
- **Werkingsmechanisme**: bèta2-sympathicomimeticum; stimuleert bèta2-receptoren in de bronchiën
→ bronchodilatatie (kortwerkend).

```recipe
/**
 * Kortwerkende luchtwegverwijder zo nodig. Dosisaerosol altijd met voorzetkamer.
 */
R/ salbutamol dosisaerosol 100 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 1-4 dd 1 inhalatie zo nodig, via voorzetkamer
```

**Ipratropium** (SAMA)

- **Contra-indicaties**: overgevoeligheid voor atropinederivaten.
- **Interacties**: combineer niet met een langwerkend parasympathicolyticum (tiotropium).
- **Bijwerkingen**: droge mond, irritatie van mond en keel; weinig cardiale effecten.
- **Werkingsmechanisme**: parasympathicolyticum → bronchodilatatie (kortwerkend).

```recipe
R/ ipratropium dosisaerosol 20 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 3-4 dd 2 inhalaties zo nodig, via voorzetkamer
```

### Stap 2: langwerkende luchtwegverwijder als onderhoud

Bij regelmatige dyspneu, hinder of beperkingen. Een `LAMA` (tiotropium) of `LABA` (formoterol);
gelijkwaardige keuze. Wisselen tussen LAMA en LABA bij onvoldoende effect helpt meestal weinig;
ga dan eerder naar duotherapie.

**Tiotropium** (LAMA)

- **Contra-indicaties**: overgevoeligheid voor atropine of atropinederivaten (waaronder ipratropium).
- **Interacties**: combineer niet met een kortwerkend parasympathicolyticum (ipratropium) of een
ander anticholinergicum.
- **Bijwerkingen**: droge mond; zie FK voor overige.
- **Werkingsmechanisme**: parasympathicolyticum → bronchodilatatie (langwerkend).

```recipe
R/ tiotropium inhalatiepoeder in capsule 18 microg
Da/ 16 stuks met poederinhalator
S/ 1 dd 1 capsule, steeds op hetzelfde tijdstip
```

**Formoterol** (LABA)

- **Contra-indicaties**: geen absolute; voorzichtig bij ernstige cardiale comorbiditeit.
- **Interacties**: niet combineren met een kortwerkend bèta2-sympathicomimeticum (salbutamol).
- **Bijwerkingen**: tremor, tachycardie; zie FK voor overige.
- **Werkingsmechanisme**: bèta2-sympathicomimeticum → bronchodilatatie (langwerkend).

```recipe
R/ formoterol dosisaerosol 12 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 2 dd 1 inhalatie, via voorzetkamer
```

### Stap 3: combineer LAMA en LABA

Bij persisterende klachten ondanks monotherapie: `LAMA + LABA` als onderhoud.
Start bij voorkeur met losse middelen om effect en bijwerkingen apart te beoordelen.

### Stap 4: overweeg een inhalatiecorticosteroïd

Overweeg `ICS` **alleen** bij frequente longaanvallen (`≥ 2 per jaar`) ondanks een of meer
langwerkende luchtwegverwijders. Bij weinig klachten maar wel longaanvallen kan een `LAMA`
volstaan. Evalueer na *1 jaar* en continueer alleen bij duidelijke afname van longaanvallen;
staken kan in één keer, controleer na *1-2 maanden*.

**Fluticason** (ICS)

- **Contra-indicaties**: geen absolute.
- **Interacties**: sterke `CYP3A4`-remmers (ritonavir, cobicistat, itraconazol, ketoconazol)
verhogen de fluticasonspiegel, gebruik afgeraden.
- **Bijwerkingen**: verhoogd risico op pneumonie; orale candidiasis en heesheid.
- **Werkingsmechanisme**: inhalatiecorticosteroïd; ontstekingsremmend in de luchtwegen.

```recipe
/**
 * Alleen bij ≥ 2 longaanvallen/jaar ondanks langwerkende luchtwegverwijders.
 * ICS geeft risico op pneumonie. Mond spoelen na gebruik.
 */
R/ fluticason dosisaerosol 250 microg/dosis
Da/ 1 stuk met voorzetkamer
S/ 2 dd 2 inhalaties via voorzetkamer, voor het eten; mond spoelen na gebruik
```

### Longaanval (exacerbatie)

- Salbutamol via voorzetkamer of vernevelen; bij onvoldoende effect ipratropium toevoegen.
- Prednisolon `1 dd 40 mg` gedurende `5 dagen`, zo nodig langer tot maximaal `14 dagen`.
- Antibiotica alleen bij infectieuze tekenen, kwetsbare patiënt of passend eerder beloop.
- Controleer bij voorkeur de volgende dag.

**Prednisolon**

- **Contra-indicaties**: relatief; voorzichtig bij ongereguleerde diabetes, systemische infectie,
ulcuslijden.
- **Interacties**: hyperglykemie bij diabetesmedicatie; voorzichtig met `NSAID`'s (maagcomplicaties).
- **Bijwerkingen**: bij korte kuur beperkt; hyperglykemie, slaap- en stemmingsklachten.
- **Werkingsmechanisme**: systemisch corticosteroïd; ontstekingsremmend.

```recipe
/**
 * Orale stootkuur bij COPD-longaanval.
 */
R/ prednisolon tablet 40 mg
Da/ 5 tabletten
S/ 1 dd 40 mg gedurende 5 dagen
```

<note>

Niet aanbevolen in de eerste lijn: onderhoud met orale corticosteroïden, onderhoudsantibiotica,
acetylcysteïne als COPD-behandeling, of starten met roflumilast, azitromycine of theofylline.

</note>

<bronnen>

## Bron

- [NHG-Standaard COPD](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/copd); volledige samenvatting:
[COPD](/aandoeningen/astma-copd/copd).
- Farmacotherapeutisch Kompas, preparaatteksten (zie links hierboven).

</bronnen>