# Dysmenorroe

> Standaardtherapie dysmenorroe voor de STAT: niet-medicamenteus, pijnmedicatie (paracetamol, NSAID + maagbescherming) en hormonale anticonceptie, met recepten.

<warning>

Spiekkaart voor de STAT, geverifieerd tegen FK en de NHG-Standaard. Gebruik klinisch oordeel
en lokaal protocol; schrijf **geen opioïden** voor (verslavingsrisico bij chronisch karakter).
Bij vermoeden secundaire oorzaak (endometriose, adenomyose, ovariumpathologie) of onvoldoende
effect: zie de volledige [NHG-samenvatting dysmenorroe](/aandoeningen/anticonceptie-dysmenoroe/dysmenoroe).

</warning>

## Therapeutisch doel

- **Pijnreductie** tot een voor de patiënt acceptabel niveau; behoud van dagelijks functioneren
(school, werk, sport) en voorkómen van menstruatiegebonden verzuim.
- **Voorkómen van pijn** bij de eerstvolgende menstruatie.
- Bij (vermoeden) endometriose/adenomyose: progressie en impact op fertiliteit beperken via
hormonale anticonceptie.

## Controleafspraak

- Evalueer na *3 maanden*: effect, bijwerkingen, school-/werkverzuim.
- Pas medicatie aan (combineer pijnmedicatie + hormonale anticonceptie of switch methode) en
her-evalueer na opnieuw *3 maanden*.
- Verwijs naar de gynaecoloog bij aanhoudende klachten ondanks pijnmedicatie + hormonale
anticonceptie of bij vermoeden ovariumpathologie/uterusanomalie.

## Niet-medicamenteus

- Uitleg en geruststelling; kan zelf al een gunstig effect op de pijnklachten hebben.
- Plaatselijke warmte (warmwaterkruik, *ca. 39 °C*) kan pijn verlichten.
- Blijf zoveel mogelijk normale activiteiten doen (afleiding helpt).

## Medicamenteus

Pijnmedicatie volgens de eerste stappen van de [NHG-Standaard Pijn](/aandoeningen/pijn): start bij
het **begin** van de krampen, op vaste tijden in voldoende hoge dosering, en stop zodra de
dysmenorroe over is. Maandelijks kortdurend gebruik; terughoudend met langdurig NSAID-gebruik.
Combinatie met hormonale anticonceptie is mogelijk.

### Stap 1: paracetamol

**Paracetamol**

- **Contra-indicaties**: Child-Pugh-score `> 9`; bij lactatie zo laag en kort mogelijk doseren.
- **Interacties**: hepatotoxiciteit bij chronisch alcoholgebruik en enzyminducerende middelen;
versterkte werking van anticoagulantia.
- **Bijwerkingen**: zeldzaam; soms maag-darmklachten, zelden overgevoeligheid.
- **Werkingsmechanisme**: niet volledig opgehelderd; vermoedelijk centrale remming van de
prostaglandinesynthese. Geen dosisaanpassing bij nierinsufficiëntie.

```recipe
/**
 * Dysmenorroe, stap 1. Start bij begin krampen, op vaste tijden.
 */
R/ paracetamol tablet 500 mg
Da/ 30 stuks
S/ 3-4 dd 1-2 tabletten, max 8 tabletten per dag
```

### Stap 2: NSAID

Gelijkwaardige keuze; weeg cardiovasculair vs. gastro-intestinaal risico. Naproxen heeft het
laagste cardiovasculaire risico; ibuprofen heeft de voorkeur bij kinderen.

**Naproxen**,
**diclofenac**
of
**ibuprofen**

- **Contra-indicaties**: actief of doorgemaakt ulcus pepticum, maag-darmbloeding/-perforatie;
ernstig hartfalen; ernstige nierinsufficiëntie (`eGFR < 30 ml/min`); overgevoeligheid (astma,
urticaria, angio-oedeem) na een ander NSAID.
- **Interacties**: meer bloedingsrisico bij anticoagulantia; vermijd met laaggedoseerd
acetylsalicylzuur (kies dan naproxen of diclofenac, niet ibuprofen).
- **Bijwerkingen**: maag-darmklachten (zuurbranden, misselijkheid, buikpijn), hoofdpijn,
duizeligheid; verlengde bloedingstijd.
- **Werkingsmechanisme**: remt de prostaglandinesynthese via COX-1 en COX-2; reduceert de
myometriumcontracties die de menstruatiepijn veroorzaken.

```recipe
/**
 * Dysmenorroe, stap 2. Innemen tijdens of direct na de maaltijd.
 */
R/ naproxen tablet 250 mg
Da/ 21 stuks
S/ 2-3 dd 1 tablet bij menstruatiepijn
```

```recipe
R/ ibuprofen tablet 400 mg
Da/ 30 stuks
S/ 2-3 dd 1 tablet bij menstruatiepijn, max 4 tabletten per dag, met voedsel
```

<note>

**Maagbescherming** (PPI) bij NSAID-gebruik vanaf leeftijd `≥ 70 jaar`; bij een ulcus/
maagcomplicatie in de voorgeschiedenis; of bij `≥ 2` risicofactoren (leeftijd `60-70 jaar`,
invaliderende reumatoïde artritis/hartfalen/diabetes, hooggedoseerd NSAID, of risicoverhogende
comedicatie zoals VKA, DOAC, clopidogrel, SSRI, systemisch corticosteroïd).

</note>

**Omeprazol**

```recipe
/**
 * Maagbescherming bij NSAID met indicatie (zie note).
 */
R/ omeprazol maagsapresistente tablet 20 mg
Da/ 16 stuks
S/ 1 dd 1 tablet, 's ochtends een half uur voor de maaltijd
```

### Stap 3: hormonale anticonceptie

Overweeg bij (vermoeden) primaire dysmenorroe, endometriose of adenomyose, of meteen wanneer
aanvullende anticonceptie/cycluscontrole gewenst is. Geen voorkeur tussen methoden; kies samen
met de patiënt. Zie [Anticonceptie](/aandoeningen/anticonceptie-dysmenoroe/anticonceptie).

**Ethinylestradiol/levonorgestrel**
(sub-50, eenfase)

- **Contra-indicaties**: VTE/arteriële trombose (anamnese), migraine met aura, ernstige
leverziekte, mammacarcinoom; zie FK.
- **Interacties**: leverenzyminducerende stoffen (anti-epileptica, sint-janskruid) verminderen de
betrouwbaarheid tot *4 weken* na staken.
- **Bijwerkingen**: doorbraakbloeding/spotting (vooral eerste maanden), misselijkheid,
hoofdpijn, mastopathie.
- **Werkingsmechanisme**: ovulatieremming via onderdrukking van FSH en LH.

```recipe
/**
 * Dysmenorroe + anticonceptiewens, geen contra-indicaties.
 * Doorslikken bij aanhoudende klachten in de stopweek.
 */
R/ ethinylestradiol/levonorgestrel tablet 30/150 microg
Da/ 63 stuks (= 3 strips)
S/ 1 dd 1 tablet gedurende 21 dagen, daarna stopweek van 7 dagen; eerste tablet op dag 1 van de menstruatie
```

**Hormoonspiraal (levonorgestrel-IUD)**

- **Contra-indicaties**: zwangerschap, actieve PID, ongediagnosticeerd vaginaal bloedverlies,
mammacarcinoom; zie FK.
- **Bijwerkingen**: bij plaatsing PID, uterusperforatie of expulsie; onregelmatig bloedverlies
in de eerste maanden, daarna afname tot soms amenorroe.
- **Werkingsmechanisme**: lokaal antiproliferatief effect op het endometrium en verhoogde
viscositeit van cervixslijm; vermindert binnen *3 maanden* sterk het menstrueel bloedverlies.

```recipe
R/ levonorgestrel intra-uterine device (IUD) 52 mg
Da/ 1 stuk
S/ DIMM, plaatsen binnen 7 dagen na aanvang menstruatie; na 6 jaar vervangen
```

<caution>

**Geen prikpil** bij adolescenten (`< 18 jaar`) of bij toekomstige kinderwens: risico op
verminderde botdichtheid en herstel van de vruchtbaarheid pas *6-12 maanden* na de laatste gift.

</caution>

<bronnen>

## Bron

- NHG-Standaard *Dysmenoroe* (M114), versie `1.0` (april 2026); volledige samenvatting:
[Dysmenorroe](/aandoeningen/anticonceptie-dysmenoroe/dysmenoroe).
- [NHG-Standaard Pijn](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/pijn) voor de stapsgewijze pijnmedicatie;
zie ook [Pijn](/aandoeningen/pijn).
- Farmacotherapeutisch Kompas: preparaatteksten (zie links hierboven).

</bronnen>