# Hooikoorts (allergische rinitis)

> Standaardtherapie allergische rinitis voor de STAT: niet-sederend antihistaminicum, corticosteroïdneusspray en het combinatiepreparaat azelastine/fluticason, met recepten.

<warning>

Examenvoorbereiding, geverifieerd tegen FK/NHG; gebruik klinisch oordeel en lokaal protocol.
Bij eenzijdige neusklachten, eenzijdige bloederige afscheiding of afwijkend beloop: denk aan een
andere oorzaak en verwijs zo nodig. Zie de volledige
[NHG-samenvatting allergische rinitis](/aandoeningen/allergie-hooikoorts/hooikoorts).

</warning>

## Therapeutisch doel

- Patiënt klachtenvrij of met zo min mogelijk klachten, naar tevredenheid functionerend,
met behoud van slaap, dagelijkse activiteiten en zonder school- of werkverzuim.
- Bij persisterende klachten: na *4 weken* tevredenheid over de behandeling bereiken.
- Voorkómen van onnodige allergeenvermijding en van progressie naar astma.

## Controleafspraak

- Incidentele, intermitterende of milde klachten: geen controle, tenzij de klachten na *4 weken*
niet verminderd zijn.
- Persisterende of matig ernstige tot ernstige klachten: controleer na *4 weken*; vraag naar
tevredenheid en juist gebruik van de middelen (snuittechniek, spray van het septum wég).

## Niet-medicamenteus

- Vermijd zo mogelijk de uitlokkende prikkels; streef naar een rookvrije omgeving.
- Pollenallergie: ramen (ook auto) dicht, zonnebril, niet zelf grasmaaien, was binnen drogen;
houd rekening met het hooikoortsweerbericht.
- Huisstofmijt: beddengoed `1× per 2 weken` wassen op minimaal `60 °C`; gladde slaapkamervloer.
- Huisdierallergie: afstand doen van het dier is het meest effectief (effectiever dan medicatie).
- Neusdruppels met fysiologisch zout alleen als *toevoeging*, niet als monotherapie.

## Medicamenteus

Kies op grond van duur en ernst tussen een niet-sederend antihistaminicum (oraal of nasaal) en een
corticosteroïdneusspray. Antihistaminica werken binnen enkele uren; de neusspray werkt pas na *24 uur*,
maximaal effect na ongeveer *2 weken*, en is effectiever bij een verstopte neus en langdurige klachten.
Voor de oudere sederende antihistaminica is geen plaats.

### Stap 1: niet-sederend antihistaminicum (incidentele / intermitterende, milde klachten)

Oraal of nasaal, zo nodig. Bij een verstopte neus op de voorgrond: ga naar stap 2.

**Cetirizine** (oraal)

- **Contra-indicaties**: ernstig gestoorde nierfunctie (creatinineklaring `< 15 ml/min`),
dialyse; overgevoeligheid voor hydroxyzine of andere piperazinederivaten.
- **Interacties**: voorzichtig met alcohol en centraal dempende middelen; beïnvloedt immunotherapie.
- **Bijwerkingen**: in lichte, voorbijgaande mate slaperigheid, vermoeidheid, hoofdpijn, droge mond.
- **Werkingsmechanisme**: competitieve H₁-receptorantagonist; remt vasodilatatie, capillaire
permeabiliteit en jeuk. Weinig effect op neusobstructie.

```recipe
/**
 * Incidentele/intermitterende milde klachten. Z.n., stop bij klachtenvrij, herstart bij recidief.
 * eGFR 30-50: 1 dd 5 mg; eGFR 10-30: 5 mg 1× per 2 dagen.
 */
R/ cetirizine tablet 10 mg
Da/ 30 tabletten
S/ 1 dd 1 tablet (volw. en kind >= 12 jaar); 6-12 jaar 2 dd 5 mg; 2-6 jaar 2 dd 2,5 mg
```

Alternatieven oraal: desloratadine `1 dd 5 mg`, levocetirizine `1 dd 5 mg`, loratadine `1 dd 10 mg`.
Nasaal: azelastine of levocabastine.

**Azelastine** (nasaal)

- **Contra-indicaties**: geen.
- **Interacties**: geen klinisch relevante.
- **Bijwerkingen**: vaak bittere smaak (vooral bij te ver achterover gehouden hoofd), prikken/
branden in de neus, niezen, neusbloeding.
- **Werkingsmechanisme**: niet-sederend antihistaminicum; afname niezen, jeuk en rinorroe,
weinig effect op obstructie.

```recipe
/**
 * Nasaal antihistaminicum; geschikt vanaf 6 jaar. Snelle werking.
 */
R/ azelastine neusspray 1 mg/ml
Da/ 1 flacon (10 ml)
S/ 2 dd 1 verstuiving per neusgat
```

### Stap 2: corticosteroïdneusspray (intermitterend/mild met verstopte neus; persisterend)

Eerste keus bij persisterende of matig ernstige tot ernstige klachten. Continu gebruik is
effectiever dan zo nodig; start bij voorspelbaar seizoen vóór de blootstelling.

**Fluticasonpropionaat** (nasaal)

- **Contra-indicaties**: geen.
- **Interacties**: voorzichtig met sterke CYP3A-remmers (ritonavir, cobicistat); kans op
systemische corticosteroïdeffecten / bijnierschorssuppressie.
- **Bijwerkingen**: neusbloeding, smaak-/reukstoornis, hoofdpijn; zeldzaam septumperforatie
(spray van het neustussenschot wég).
- **Werkingsmechanisme**: lokaal corticosteroïd; remt influx van ontstekingscellen en afgifte
van ontstekingsmediatoren in de nasale mucosa.

```recipe
/**
 * Persisterende/matig-ernstige klachten of verstopte neus. Snuit de neus vooraf.
 * 4-12 jaar: 1 dd 1 verstuiving per neusgat, z.n. tot 2 dd.
 */
R/ fluticasonpropionaat neusspray 50 microg/dosis
Da/ 1 flacon (150 doses)
S/ 1 dd 2 verstuivingen per neusgat ('s ochtends), zo nodig tot 2 dd
```

Alternatieven: beclometason `2 dd 2 verstuivingen` (50 microg/dosis), budesonide
`1 dd 100-200 microg per neusgat`, mometason `1 dd 2 verstuivingen` (>= 12 jaar).

### Stap 3: combinatie corticosteroïd + antihistaminicum (persisterend, onvoldoende effect)

Bij onvoldoende effect van de neusspray: combineer met een antihistaminicum (oraal of nasaal).
Het combinatiepreparaat azelastine/fluticason is een overweging voor het gebruiksgemak.

**Azelastine/fluticason** (nasaal)

- **Contra-indicaties**: geen.
- **Interacties**: combinatie met sterke CYP3A4-remmers (ritonavir, cobicistat) afgeraden
(sterk verhoogde fluticasonspiegel, bijnierschorssuppressie).
- **Bijwerkingen**: zeer vaak neusbloeding; vaak smaak-/reukstoornis en hoofdpijn.
- **Werkingsmechanisme**: combinatie van een niet-sederend antihistaminicum en een lokaal
corticosteroïd.

```recipe
R/ azelastine/fluticason neusspray suspensie 137/50 microg/dosis
Da/ 1 flacon
S/ 2 dd 1 verstuiving per neusgat ('s ochtends en 's avonds)
```

### Zwangerschap en borstvoeding

Lokaal **fluticasonpropionaat** neusspray is eerste keus (lage systemische opname). Is een
systemisch middel nodig, kies dan een oraal antihistaminicum: `1e keus loratadine`, `2e keus cetirizine`.

**Loratadine** (oraal)

- **Contra-indicaties**: overgevoeligheid voor loratadine.
- **Interacties**: beïnvloedt immunotherapie; voorzichtig met alcohol.
- **Bijwerkingen**: hoofdpijn, droge mond, vermoeidheid.
- **Werkingsmechanisme**: niet-sederend H₁-receptorantagonist.

```recipe
/**
 * Systemisch antihistaminicum bij zwangerschap/lactatie, 1e keus.
 */
R/ loratadine tablet 10 mg
Da/ 30 tabletten
S/ 1 dd 1 tablet
```

<note>

**Niet aanbevolen**: cromoglicinezuur (traag, frequent doseren), montelukast (alleen bij astma),
oraal/intramusculair corticosteroïd en sublinguale immunotherapie (onvoldoende werkzaamheid).
Subcutane immunotherapie alleen bij ernstige klachten met onvoldoende respons op optimale medicatie.

</note>

<bronnen>

## Bron

- [NHG-Standaard Allergische en niet-allergische rinitis (M48)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/allergische-en-niet-allergische-rinitis), versie `3.1` (juni 2025);
volledige samenvatting: [Hooikoorts (allergische rinitis)](/aandoeningen/allergie-hooikoorts/hooikoorts).
- [Farmacotherapeutisch Kompas, allergische rinitis](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/allergische_rinitis) (preparaatteksten, zie links hierboven).

</bronnen>