# IJzergebreksanemie

> Standaardtherapie ijzergebreksanemie voor de STAT: orale ijzersuppletie met ferrofumaraat (intermitterend bij volwassenen), controles en recepten.

<warning>

Deze kaart is exam-prep voor de STAT en is geverifieerd tegen FK en de NHG-Standaard *Anemie*.
Behandel altijd de **onderliggende oorzaak**: bij mannen en vrouwen `> 50 jr` zónder hevig
menstrueel bloedverlies eerst een GI-maligniteit uitsluiten (gastroscopie/coloscopie).
Gebruik klinisch oordeel en lokaal protocol; zie de volledige
[NHG-samenvatting ijzergebreksanemie](/aandoeningen/ijzergebreksanemie).

</warning>

## Therapeutisch doel

- **Onderliggende oorzaak** achterhalen en zo mogelijk behandelen; bij `> 50 jr` zonder hevig
menstrueel bloedverlies een GI-maligniteit uitsluiten.
- **Hb normaliseren** met orale ijzersuppletie; verwachte stijging `≥ 0,5 mmol/l per week`,
klachten (vermoeidheid, dyspnoe d'effort, duizeligheid) verminderen tot de patiënt weer naar
tevredenheid functioneert.
- **IJzervoorraad aanvullen** na Hb-normalisatie om recidief te voorkomen, zonder ijzerstapeling.

## Controleafspraak

- Hb-controle (laboratorium) na `4 weken` en op het moment dat het Hb genormaliseerd zou moeten zijn.
- Verwachte stijging `≥ 0,5 mmol/l per week` bij adequate dosering, inname en absorptie.
- Na normalisatie: ferrofumaraat `8-12 weken` continueren (dosering mag de helft zijn) om
de ijzerreserves aan te vullen.
- Ferritine tijdens therapie monitoren is **niet** aanbevolen (geen toegevoegde waarde).

## Niet-medicamenteus

- Uitleg geven wat anemie is; meestal ijzertekort door bloedverlies, eerst oorzaak achterhalen.
- Gebrekkige voeding is **zelden** de oorzaak; desgewenst voedingsadvies of verwijzing diëtist.
- Bij hemoglobinopathie (thalassaemia minor, sickle-cell trait): géén ijzer tenzij ijzergebrek
is bewezen; risico op ijzerstapeling.

## Medicamenteus

Eerste keus: **ferrofumaraat** oraal (tablet, eventueel suspensie). Voorkeur boven andere orale
preparaten vanwege kosten, minder interacties en minder tandverkleuring. Drogist-ijzer
(`7,5-20 mg` elementair ijzer per tablet) is ongeschikt voor behandeling.

### Stap 1: ferrofumaraat (1ᵉ keus)

**Ferrofumaraat**

- **Contra-indicaties**: ijzerinbouw-/absorptiestoornis (myelodysplastisch syndroom,
loodvergiftiging, thalassemie); ijzerstapeling (hemochromatose, hemolytische anemie);
anemie die niet door ijzergebrek wordt veroorzaakt.
- **Interacties**: scheid ijzer `2 uur` vóór of `4 uur` ná antacida, calciumzouten,
melkproducten, levothyroxine, bisfosfonaten, chinolonen/tetracyclines, H2-antagonisten en
protonpompremmers (absorptie kan met `~70%` afnemen); vitamine C bevordert de opname.
- **Bijwerkingen**: vaak obstipatie (`1-10%`), soms diarree (`< 1%`); zwarte verkleuring van
de feces (kan melaena maskeren).
- **Werkingsmechanisme**: levert opneembaar ijzer voor de erytropoëse; nodig voor de aanmaak
van hemoglobine in rode bloedcellen.

Volwassenen en adolescenten (`12-18 jaar`); intermitterend regime:

```recipe
/**
 * IJzergebreksanemie, volwassene/adolescent. NHG M76, 1e keus.
 * Intermitterend: zelfde Hb-stijging, betere absorptie (hepcidine),
 * minder GI-bijwerkingen dan dagelijks.
 */
R/ ferrofumaraat tablet 200 mg
Da/ 30 tabletten
S/ 2x per week 1 tablet, 's ochtends nuchter; niet binnen 2 uur voor of 4 uur na koffie, thee of melkproducten

#! controle Hb na 4 weken; verwacht ≥ 0,5 mmol/l/week stijging
# bij maagdarmklachten: lagere dosis of na de maaltijd
```

Kinderen `< 12 jaar`; ferrofumaraat `3 mg/kg`, `1 dd` (suspensie, met rietje tot achter de tanden
i.v.m. tandverkleuring):

```recipe
/**
 * IJzergebreksanemie, kind < 12 jaar. Dosering 3 mg/kg 1 dd.
 * Voorbeeld: kind 10-15 kg (1-3 jr) → 1,5-2 ml.
 */
R/ ferrofumaraat suspensie 20 mg/ml
Da/ 1 flacon 200 ml
S/ 1 dd 3 mg/kg, 's ochtends; suspensie met rietje innemen
```

<tip>

Bij ouderen (`> 80 jr`) kan een lage dagelijkse dosis (`< 50 mg` elementair ijzer, ≈ ferrofumaraat
`100-200 mg 1 dd`) net zo effectief zijn met minder bijwerkingen; overweeg als intermitterend
niet wordt verdragen.

</tip>

### Parenterale ijzersuppletie (uitzondering)

Alleen bij slikproblemen, onvoldoende therapietrouw, of als oraal ijzer niet effectief is of niet
wordt verdragen. **Intraveneus uitsluitend in de 2e lijn**; verwijs naar internist, kinderarts of
geriater. In de praktijk vooral beperkt tot hemodialysepatiënten.

<bronnen>

## Bron

- [NHG-Standaard Anemie (M76)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/anemie), versie `2.2` (september 2024);
volledige samenvatting: [IJzergebreksanemie](/aandoeningen/ijzergebreksanemie).
- Farmacotherapeutisch Kompas; preparaattekst [ferrofumaraat](https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/f/ferrofumaraat).

</bronnen>