# Urineweginfectie

> Standaardtherapie cystitis bij de gezonde, niet-zwangere vrouw voor de STAT: nitrofurantoïne, fosfomycine en trimethoprim, met recepten en doseringen.

<warning>

Een urineweginfectie **met tekenen van weefselinvasie** (koorts, koude rillingen, flank- of
perineumpijn, algemeen ziek-zijn, sepsis) behandel je altijd met een antibioticum én een kweek.
Deze kaart gaat over **cystitis bij de gezonde, niet-zwangere vrouw**; voor andere groepen en
weefselinvasie, zie de volledige [NHG-samenvatting](/aandoeningen/urineweginfectie).

</warning>

## Therapeutisch doel

- Eradicatie van de verwekker en klachtenvrij worden; bij cystitis verdwijnen de klachten
doorgaans binnen *enkele dagen*.
- Progressie naar weefselinvasie (pyelonefritis, sepsis) voorkomen.
- Terughoudend antibioticagebruik met het oog op resistentie.

## Controleafspraak

- Geen routinecontrole als de klachten verdwijnen.
- Contact opnemen bij **geen verbetering na** *48 uur* of bij koorts/flankpijn (mogelijke
weefselinvasie).

## Niet-medicamenteus

- Ruim drinken; blaas volledig en bij aandrang legen; na coïtus urineren.
- Pijnstilling z.n. (paracetamol/NSAID).
- **Afwachtend beleid** met pijnstilling is een optie bij vrouwen die antibiotica willen
vermijden en niet eerder een pyelonefritis doormaakten (risicoverschil pyelonefritis
ongeveer `1,6%`); start alsnog antibiotica bij klachten langer dan een week.

## Medicamenteus (cystitis, gezonde niet-zwangere vrouw)

### Stap 1: nitrofurantoïne (1ᵉ keus)

**Nitrofurantoïne**

- **Contra-indicaties**: eGFR `< 30 ml/min` (onvoldoende urineconcentratie), G6PD-deficiëntie,
acute porfyrie, eerdere long-/leverreactie of polyneuropathie op nitrofurantoïne.
- **Interacties**: alkaliserende middelen verminderen de werkzaamheid; magnesiumtrisilicaat
vermindert de absorptie.
- **Bijwerkingen**: misselijkheid; zelden bij langdurig gebruik pulmonale reactie of
polyneuropathie (niet bij een korte kuur).
- **Werkingsmechanisme**: wordt intracellulair gereduceerd tot reactieve metabolieten die
bacteriële enzymen (o.a. Krebs-cyclus) en de eiwitsynthese remmen; werkzaam alleen in de urine.

```recipe
/**
 * Cystitis, gezonde niet-zwangere vrouw. NHG M05, 1e keus.
 */
R/ nitrofurantoine mga capsule 100 mg
Da/ 10 stuks
S/ 2 dd 1 capsule gedurende 5 dagen, kuur afmaken
```

### Stap 2: fosfomycine (2ᵉ keus)

**Fosfomycine**

- **Contra-indicaties**: creatinineklaring `< 10 ml/min`.
- **Bijwerkingen**: misselijkheid, diarree, hoofdpijn, vulvovaginitis.
- **Werkingsmechanisme**: remt fosfo-enol-pyruvyltransferase → remming van de eerste stap van
de bacteriële celwandsynthese.

```recipe
/**
 * Leg uit dat de klachten niet meteen verdwijnen na de eenmalige gift.
 */
R/ fosfomycine granulaat 3 g
Da/ 1 sachet
S/ eenmalig 3 g, 2-3 uur na de maaltijd, bij voorkeur voor de nacht na het legen van de blaas
```

### Stap 3: trimethoprim (3ᵉ keus)

**Trimethoprim**

- **Contra-indicaties**: ernstig gestoorde nier-/leverfunctie, ernstige bloedbeeldafwijkingen.
- **Interacties**: versterkt het effect van vitamine K-antagonisten; met RAS-remmers of
kaliumsparende diuretica kans op **hyperkaliëmie**.
- **Werkingsmechanisme**: remt dihydrofolaatreductase → remming van de bacteriële
nucleïnezuur- en eiwitsynthese (bacteriostatisch).

```recipe
R/ trimethoprim tablet 300 mg
Da/ 3 stuks
S/ 1 dd 1 tablet voor de nacht gedurende 3 dagen, kuur afmaken
```

## Andere groepen (kort)

- **Risicogroep, mannen, zwangeren**: nitrofurantoïne `2 dd 100 mg` (mga) gedurende `7 dagen`
(zwangeren: gecontra-indiceerd `vanaf 36 weken`).
- **Weefselinvasie, niet-zwangere vrouw**: ciprofloxacine `2 dd 500 mg` `7 dagen`
(amoxicilline/clavulaanzuur en cotrimoxazol `10 dagen`).
- **Weefselinvasie, man**: dezelfde middelen, maar **steeds 14 dagen** (ciprofloxacine,
amoxicilline/clavulaanzuur én cotrimoxazol); de 7- en 10-daagse schema's gelden alleen voor
de niet-zwangere vrouw.

Volledige beleidstabellen per groep: zie [Urineweginfectie](/aandoeningen/urineweginfectie).

<bronnen>

## Bron

- [NHG-Standaard Urineweginfecties (M05)](https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/urineweginfecties), versie `5.3` (december 2025);
volledige samenvatting: [Urineweginfectie](/aandoeningen/urineweginfectie).
- Farmacotherapeutisch Kompas: preparaatteksten (zie links hierboven).

</bronnen>